Tác giả: Matti
Biên dịch: Chopper, Foresight News
Hiện nay, có một quan điểm phổ biến trên thị trường rằng ngành công nghiệp tiền điện tử đã trở thành cửa xả cho nguồn thanh khoản dư thừa.
Một số lượng lớn người trong ngành đang rời đi. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ, lợi nhuận tài chính mà ngành mang lại hoàn toàn không đạt được kỳ vọng mà mọi người đã xây dựng trong thập kỷ qua. Thị trường cuối cùng đã không thực hiện được tầm nhìn mà mọi người từng tin tưởng.
Đợt thị trường gấu này thực sự đánh dấu sự kết thúc của một thời đại. Chúng ta cần tự hỏi: Điều chúng ta thực sự tiếc nuối là gì?
Nhìn lại quá khứ, sự thịnh vượng của năm 2021 đã được chứng minh chỉ là một ảo ảnh. Nếu áp dụng Đường cong Sự trưởng thành Công nghệ của Gartner (Gartner Hype Cycle), năm 2021 rơi đúng vào đỉnh của kỳ vọng phồng to.
Hiện nay chúng ta đang bước vào khoảnh khắc tỉnh táo. Điều này buộc mọi người phải quay trở lại nguyên lý đầu tiên, xem xét lại giá trị của token, củng cố tính bảo mật của các giao thức tài chính phi tập trung, và khai thác những ứng dụng mới thực sự tạo ra giá trị từ công nghệ tiền điện tử.
Đầy mỉa mai, có thể nói rằng "sự thật duy nhất chúng ta nhìn thấy rõ, chính là vẫn còn đầy sự bất định." Ngành công nghiệp vẫn chưa thể làm sáng tỏ căn nguyên của thất bại, do đó liên tục lặp lại những chu kỳ đầu cơ tự phản chiếu giống nhau.
Ngay từ các giai đoạn thử nghiệm thị trường năm 2017 và 2021, chúng ta đã rơi vào một lối tư duy định sẵn: Cầm búa trong tay, thì thấy cái gì cũng giống đinh. Dưới sự đổ bộ của nguồn vốn khổng lồ, ngành công nghiệp tiền điện tử trở thành một "giải pháp" đi tìm kiếm vấn đề ở khắp mọi nơi.
Lịch sử đã chứng minh, "thiên tài vốn khan hiếm, nhưng hễ còn tồn tại những người dễ tin, thì sẽ luôn sản sinh ra vô số trò lừa đảo." Điều này cũng khiến tài sản tiền điện tử có lẽ trở thành loại tài sản mang tính tự phản chiếu mạnh mẽ nhất trong lịch sử.
Nền tảng cốt lõi của cơn sốt tài chính này, là đặc tính có thể giao dịch lưu thông ngay từ giai đoạn đầu của token. Và việc đặc tính này bị lạm dụng quá mức, cuối cùng đã thúc đẩy sự sụp đổ của bong bóng.
Ngay từ năm 2024, đã có thể nhận thấy, trong sự lựa chọn giữa "khám phá đổi mới" và "thu hoạch chốt lời", toàn bộ ngành công nghiệp đã chọn con đường thứ hai. Cơ chế khuyến khích của ngành liên tục thúc đẩy người tham gia theo đuổi việc tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn. Hai năm sau, hôm nay chúng ta đang phải gánh chịu hậu quả tương ứng.
Tôi vẫn luôn tin rằng, nhu cầu sinh ra sáng chế. Nhưng gần đây tôi có được một sự ngộ ra mới: sự tò mò sinh ra sáng chế, nhu cầu sinh ra sự triển khai kỹ thuật. Các cuộc tấn công hacker DeFi gần đây xảy ra liên tục, chính là tín hiệu cho thấy thực tế đang thúc đẩy cải tiến kỹ thuật. Đồng thời, đây cũng là một cơ hội để mài giũa lại các giải pháp thế hệ đầu tiên, tiếp tục lặp đi lặp lại, trong đó mô hình token là một mắt xích quan trọng.
Tuy nhiên, sự tò mò không thể bị thúc đẩy bởi ngoại lực. Nó bắt nguồn từ niềm yêu thích chân thành, chứ không phải động cơ kiếm lời. Lợi nhuận có thể song hành với sự tò mò, nhưng không thể trở thành điều kiện tiên quyết cho sự đổi mới tiên phong.
Đằng sau sự vỡ mộng, cũng là sự chuyển hướng văn hóa ngành. Mọi người dần nhận ra một thực tế then chốt: chúng ta đã không còn ở giai đoạn đầu của ngành công nghiệp nữa. Nhưng đối với những nhà kiến tạo và nhà đầu tư xuất sắc, đây chỉ là thách thức, chứ không phải là rào cản không thể vượt qua.
Nếu chồng Đường cong Chấp nhận Công nghệ lên Chu kỳ Sốt, thì đáy của sự vỡ mộng rơi đúng vào đoạn giữa của đường cong. Và vị trí này, cũng chính là điểm ngoặt được đề cập trong lý thuyết của Carlota Perez.
Thách thức cốt lõi vẫn không thay đổi: ngành công nghiệp tiền điện tử đang cố gắng xây dựng lại ngành tài chính từ con số không. Điều này không hề dễ dàng, quá trình ắt hẳn sẽ đi kèm với nhiều vòng lặp, thất bại liên tục, và không ngừng đối mặt với những thử thách khắc nghiệt của hiện thực.
Ở một mức độ nào đó, chúng ta đã quay trở lại điểm xuất phát. Nhưng điều này không có nghĩa tất cả nỗ lực trong quá khứ đều vô giá trị. Ngay cả khi ngành công nghiệp tạm thời rơi vào trạng thái đình trệ, cơ hội đầu tư bất đối xứng vẫn tồn tại. Ở cấp độ cá nhân, vẫn có cơ hội để định hình tương lai.
Rủi ro thực sự hiện nay, là từ bỏ tinh hoa và chọn lấy cặn bã, phủ nhận hoàn toàn mọi thứ. Ngay cả những người có niềm tin kiên định nhất, những người truyền bá nhiệt thành nhất trước đây, cũng đều lựa chọn rời đi. Tương lai hàng trăm nghìn tỷ đô la từng được thị trường mơ ước, cuối cùng chỉ có khoảng 200 doanh nghiệp kho bạc tài sản số được triển khai.
Nói về đầu tư mạo hiểm tiền điện tử
Nhiều quan điểm cho rằng "các quỹ VC tiền điện tử đã chết", hoặc sắp chết. Tôi không đồng ý. Bản thân đầu tư mạo hiểm đang đối mặt với khủng hoảng ngành: Bội số hoàn vốn (DPI) của quỹ không đạt kỳ vọng, khó khăn gọi vốn tăng mạnh.
Tập trung vào lĩnh vực tiền điện tử, những đối tác góp vốn hữu hạn (LP) quen với việc "chu kỳ bốn năm một lần để thu về lợi nhuận cao" đã thất vọng rời đi. Nhưng cần làm rõ: Lợi nhuận siêu cao của ngành công nghiệp tiền điện tử từ năm 2016 đến 2021, trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm là một trường hợp đặc biệt, không phải là thông lệ.
Trong thời kỳ đó, tiền điện tử được đóng gói như một cuộc cách mạng, một loại tài sản hoàn toàn mới. Một lượng vốn khổng lồ đổ vào thị trường chưa trưởng thành, quy mô vốn vượt xa khả năng tiêu hóa hiệu quả của ngành. Cơn sốt đạt đỉnh vào năm 2021, sau đó là chu kỳ thanh lọc kéo dài, hành vi đầu cơ ngắn hạn chiếm ưu thế, cho đến hiện tại, ngành công nghiệp bước vào giai đoạn hợp nhất.
Cuốn sách "Hưng phấn và Bắt chước" (Manias, Panics, and Crashes) thảo luận về bản chất của bong bóng công nghệ, có viết: "Cuộc cách mạng vẫn có khả năng thành hiện thực — Vương quốc Anh ngày nay vẫn phủ khắp mạng lưới đường sắt. Nhưng giấc mơ không tưởng mà những người tham gia cuồng nhiệt mơ tưởng, sẽ không bao giờ thành hiện thực."
Điều đáng quan tâm hơn là sự đảo ngược ý thức hệ. Văn hóa phụ cypherpunk nguyên thủy sinh ra Bitcoin, giờ đây chủ động hướng tới Phố Wall, các cơ quan quản lý, vận mệnh ngành bị buộc chặt vào tay những người hoạch định chính sách.
Đây không chỉ đơn thuần là sự mỉa mai, mà là đặc điểm vốn có của chu kỳ bong bóng. Có thể tham khảo trường hợp Google: Công ty này từng công khai cảnh báo quảng cáo sẽ làm tổn hại chất lượng tìm kiếm, cuối cùng lại dựa vào quảng cáo để xây dựng đế chế thương mại khổng lồ. Quay lại với luận điểm trong "Hưng phấn và Bắt chước":
"Đây là một trong những ví dụ cực đoan nhất về sự đảo ngược ý thức hệ trong lịch sử. Muốn tìm hiện tượng tương tự, có thể nhìn lại Martin Luther, tu sĩ Công giáo mộ đạo cuối cùng chia rẽ giáo hội; hay Napoleon, dấn thân vào phong trào chống lại chế độ quân chủ chuyên chế, cuối cùng chính mình trở thành kẻ độc tài. Những trường hợp như vậy rất điển hình, không phải là đặc biệt: Nếu bạn quyết tâm muốn phá hủy một hệ thống mạnh mẽ, cuối cùng bạn thường sẽ xây dựng nên một hệ thống mạnh mẽ hơn. Và hệ thống mới này cũng chịu sự ràng buộc của quy luật tiến hóa, sẽ sao chép nhiều đặc điểm của đối tượng mà nó thay thế."
Có thể khẳng định chắc chắn rằng, ngành công nghiệp đã từ bỏ ảo tưởng về một không tưởng tiền điện tử. Cuộc cách mạng đã không đến như dự kiến. Ngược lại, ngành công nghiệp đã bị hệ thống hiện tại thu hút (tùy theo lập trường khác nhau, cũng có thể gọi là bị đồng hóa, bị tha hóa). Ngành công nghiệp đã đưa ra nhiều thỏa hiệp, đây cũng là con đường duy nhất khả thi sau khi ngành trở thành sòng bạc đầu cơ sau năm 2021.
Chúng ta cũng có thể sử dụng lý thuyết của Carlota Perez để hiểu sự chuyển đổi này: Tầm nhìn không tưởng tương ứng với giai đoạn triển khai đầu tiên; giai đoạn vỡ mộng chính là điểm ngoặt, sau đó sẽ bước vào giai đoạn triển khai hợp lý. Các chiến lược đầu tư phù hợp hoàn toàn khác nhau ở các giai đoạn khác nhau.
Ngành công nghiệp tiền điện tử không còn thuộc lĩnh vực khai phá tiên phong, nó đang trở thành một công việc kinh doanh. Không phân biệt tốt xấu, đó chỉ là sự trưởng thành của ngành công nghiệp. Các dự án tiền điện tử mới hiện nay, về cơ bản chia thành năm loại, mỗi loại có giá trị triển khai khác nhau:
- Stablecoin
- Thị trường dự đoán
- Tài sản được token hóa / RWA
- Hợp đồng vĩnh viễn (Perps)
- Trí tuệ nhân tạo và Tác nhân thông minh
Ở một mức độ nào đó, tiền điện tử đang nuốt chửng fintech, cũng có thể nói fintech đang đồng hóa tiền điện tử. Điều này khác xa với cuộc cách mạng DeFi mà mọi người tưởng tượng. Ngành công nghiệp tiền điện tử cần tìm kiếm ứng dụng đột phá ngoài stablecoin, trong phạm vi ranh giới cho phép của quy định.
Ngay cả như vậy, chúng tôi tin rằng trong vài năm tới, lĩnh vực tiền điện tử vẫn có thể sản sinh ra những doanh nghiệp có sức sống lâu dài. Chúng tôi sẽ tiếp tục tìm kiếm những nhà sáng lập hàng đầu, tạo ra những sản phẩm chất lượng.
Hòa giải
Trong tâm trí tôi cùng tồn tại hai quan điểm có vẻ mâu thuẫn. Một, tiền điện tử đang thay đổi cách thức lưu trữ và luân chuyển giá trị ở cấp độ nền tảng; Hai, tiền điện tử đang tiến hóa thành một phân khúc kinh doanh tuân thủ các quy tắc tài chính hiện có.
Tôi thử hòa giải hai điều này như sau: Tiền điện tử có thể sẽ thẩm thấu vào cuộc sống hàng ngày một cách khó nhận thấy. Sự biến đổi thường xảy ra trong im lặng, chỉ khi nhìn lại mới thấy rõ ràng. Những thay đổi sâu sắc nhất, hiếm khi xuất hiện kèm theo những khẩu hiệu vĩ đại như "vốn hóa thị trường hàng trăm nghìn tỷ đô la". Chúng chỉ lặng lẽ được nhúng vào hệ thống hiện có, hòa vào nhận thức của đại chúng.
Khi đứng trong hoàn cảnh nghịch cảnh, ngành công nghiệp tiền điện tử dễ bộc lộ khả năng sáng tạo hơn, khi được mọi người chú ý ngược lại rất khó. Những người thực sự mang trong mình sự tò mò, sẽ suy nghĩ lại, tái cấu trúc mọi thứ. Vẫn còn vô số thứ chờ được xây dựng, cũng có nhiều mục tiêu đáng để kiên trì. Tôi vẫn giữ niềm tin.
