Tác giả: Delphi Digital
Biên dịch: Nicky, Foresight News
Lộ trình năm 2026 của Solana có thể là chu kỳ nâng cấp mạnh mẽ nhất trong lịch sử mạng lưới này, với một cuộc cải tổ toàn diện từ cơ chế đồng thuận đến cơ sở hạ tầng, nhằm trở thành một sàn Nasdaq phi tập trung.
Lộ trình của Solana nhằm biến nó thành một môi trường đạt cấp độ sàn giao dịch, cho phép sổ lệnh giới hạn tập trung (CLOB) trên chuỗi gốc cạnh tranh với các sàn giao dịch tập trung (CEX) về độ trễ, độ sâu thanh khoản và tính công bằng. Dưới đây là tất cả các nâng cấp để đạt được mục tiêu này.
Alpenglow: Cuộc Đại Cải Tổ Cơ Chế Đồng Thuận
Alpenglow là thay đổi lớn nhất ở tầng giao thức trong lịch sử Solana. Nó giới thiệu một kiến trúc đồng thuận hoàn toàn mới, được xây dựng xung quanh hai thành phần cốt lõi: Votor và Rotor.
Votor cải tổ triệt để cách mạng lưới đạt được sự đồng thuận. Thay vì xâu chuỗi nhiều vòng bỏ phiếu lại với nhau, nó cho phép các trình xác thực tổng hợp phiếu bầu ngoài chuỗi và gửi xác nhận cuối cùng trong một hoặc hai vòng. Kết quả là thời gian xác nhận cuối cùng về lý thuyết được rút ngắn từ 12,8 giây xuống còn 100-150 mili giây.
Votor chạy song song hai đường dẫn xác nhận cuối cùng. Nếu một khối nhận được sự ủng hộ áp đảo (trên 80% cổ phần) trong vòng đầu tiên, nó sẽ được xác nhận cuối cùng ngay lập tức. Nếu tỷ lệ ủng hộ nằm trong khoảng 60%-80%, vòng bỏ phiếu thứ hai sẽ được khởi động. Nếu tỷ lệ ủng hộ ở vòng thứ hai cũng vượt quá 60%, khối đó sẽ được xác nhận cuối cùng. Thiết kế này đảm bảo việc xác nhận cuối cùng vẫn có thể đạt được ngay cả khi một phần các nút mạng không phản hồi.
Rotor đổi mới cơ chế lan truyền khối, bằng cách định tuyến tin nhắn trực tiếp thông qua các trình xác thực có cổ phần cao và băng thông ổn định.
style="text-align: start;">
Alpenglow cũng giới thiệu mô hình đàn hồi "20+20": Bảo mật được đảm bảo miễn là tổng cổ phần hành vi độc hại không vượt quá 20%; và tính sống (liveness) của hệ thống vẫn được duy trì ngay cả khi có thêm 20% nữa tuyến. Điều này có nghĩa là Alpenglow vẫn có thể duy trì xác nhận cuối cùng ngay cả khi có tới 40% các nút trong mạng ở trạng thái độc hại hoặc ngoại tuyến.
Dưới Alpenglow, cơ chế Proof of History (Bằng chứng Lịch sử) trên thực tế đã bị loại bỏ, thay vào đó là lập lịch trình epoch mang tính xác định và bộ đếm thời gian cục bộ. Bản nâng cấp này dự kiến sẽ ra mắt vào đầu đến giữa năm 2026.
Firedancer: Cải Thiện Hiệu Suất Runtime
Kể từ khi ra đời, Solana luôn phụ thuộc vào một máy khách xác thực duy nhất (hiện được gọi là Agave). Sự đơn nhất này từ lâu đã là điểm yếu cốt lõi của mạng lưới. Bất kỳ lỗ hổng hoặc sự cố nào ở cấp máy khách đều có thể dẫn đến ngừng hoạt động toàn mạng.
Firedancer là máy khách xác thực độc lập thứ hai do Jump phát triển, được viết bằng C++. Mục tiêu thiết kế của nó là biến trình xác thực Solana thành một động cơ xác định, có thông lượng cao, có khả năng xử lý hàng triệu TPS với độ trễ chênh lệch tối thiểu.
Frankendancer là phiên bản chuyển tiếp của nó, kết hợp mô-đun mạng và sản xuất khối của Firedancer với các thành phần runtime và đồng thuận của Agave. Khi Firedancer dần đạt trạng thái sẵn sàng cho mainnet, tính đa dạng của trình xác thực dự kiến sẽ tăng lên đáng kể.
Trong bối cảnh cạnh tranh này, cả hai nhóm đều đã thực hiện rất nhiều lần lặp.
DoubleZero: Cơ Sở Hạ Tầng Cáp Quang Hiệu Suất Cao
DoubleZero là một lớp phủ mạng riêng, kết nối các trình xác thực thông qua cáp quang chuyên dụng, cơ sở hạ tầng này giống với mạng được các sàn giao dịch truyền thống (như Nasdaq và CME) sử dụng để truyền ở cấp độ micro giây.
Khi tập hợp trình xác thực mở rộng, việc truyền bá thông tin trở nên khó khăn hơn. Càng nhiều nút nghĩa là càng nhiều điểm đến, điều này gây ra vấn đề không nhất quán về thời gian trong mạng. DoubleZero loại bỏ sự khác biệt này bằng cách định tuyến tin nhắn trên đường dẫn tối ưu, thay vì nhảy qua lại trên internet công cộng.
Mô hình xác nhận cuối cùng của Alpenglow phụ thuộc vào việc các trình xác thực nhận và phản hồi tin nhắn trong khung thời gian nghiêm ngặt. Nếu việc truyền bá không nhất quán, các phiếu bầu sẽ đến muộn, việc hình thành số lượng người đủ tư cách (quorum) chậm lại và thời gian cần thiết để xác nhận cuối cùng cũng lâu hơn. Bằng cách thu hẹp khoảng cách độ trễ giữa các trình xác thực, DoubleZero cho phép Votor hoàn thành xác nhận cuối cùng nhanh hơn và cũng giúp việc truyền bá của Rotor đồng đều hơn.
DoubleZero cũng hỗ trợ phát đa hướng (multicast), sao chép dữ liệu bên trong mạng và chuyển đồng thời đến tất cả các trình xác thực.
Xây Dựng Khối: BAM và Harmonic
Hai xu hướng bổ sung đang định hình lại tầng xây dựng khối của Solana:
BAM (Thị trường Lắp ráp Khối, Block Assembly Marketplace) là cách Jito tái tưởng tượng lại quy trình giao dịch của Solana. Thay vì để Người dẫn đầu slot (Slot Leader) đơn phương quyết định thứ tự giao dịch, nó chèn một thị trường và một lớp riêng tư giữa việc sắp xếp và thực thi. Các giao dịch được đưa vào Môi trường Thực thi Đáng tin cậy (TEE), có nghĩa là cả trình xác thực và người xây dựng đều không thể nhìn thấy nội dung giao dịch gốc cho đến khi việc sắp xếp có hiệu lực. Điều này ngăn chặn các hành vi thực thi trước có tính cơ hội như front-running.
Harmonic nhắm vào một mắt xích khác của quy trình - ai sẽ xây dựng khối. Nó giới thiệu một lớp tổng hợp người xây dựng khối mở, cho phép các trình xác thực chấp nhận các đề xuất khối từ nhiều người xây dựng cạnh tranh trong thời gian thực. Có thể coi Harmonic như một siêu thị trường, còn BAM là một thị trường vi mô.
Raiku: Đảm Bảo Thực Thi Xác Định
Raiku lấp đầy khoảng trống còn lại. Có thể nói Solana đã giải quyết phần lớn các nút thắt về thông lượng, nhưng vốn dĩ không cung cấp độ trễ xác định có thể lập trình được hoặc đảm bảo thực thi cho các ứng dụng cụ thể. Việc khớp lệnh theo phong cách Giao dịch Tần suất Cao (HFT) và sổ lệnh giới hạn tập trung trên chuỗi (CLOB) cần mức độ kiểm soát chi tiết vượt xa những gì mạng Lớp 1 (L1) có thể cung cấp một cách hợp lý.
Raiku cung cấp một tầng lập lịch / đấu giá chạy song song với tập hợp trình xác thực Solana, cung cấp cho ứng dụng một môi trường thực thi trước có thể lập trình và xác định, mà không cần sửa đổi cơ chế đồng thuận L1. Nó đạt được việc thực thi được đảm bảo cho các quy trình làm việc được cam kết trước thông qua giao dịch Trước thời hạn (Ahead-of-Time, AOT) và đáp ứng nhu cầu thực thi thời gian thực thông qua giao dịch Vừa kịp lúc (Just-in-Time, JIT).
Đưa Thị Trường Vốn Lên Chuỗi
Trong số các blockchain công cộng hiệu suất cao, Solana vẫn là kẻ thống trị, nhưng vị thế đó sẽ vô nghĩa nếu không có người dùng và các thị trường trên chuỗi hiệu quả. Mặc dù đại đa số Meme coin vẫn được giao dịch trên Solana, nhưng thị trường hợp đồng vĩnh viễn trên chuỗi đang nhanh chóng tập trung vào một số ít nền tảng.
Để cạnh tranh với các đối thủ tập trung, hiệu suất phải đạt đến mức tương đương. Chúng tôi cho rằng hệ sinh thái Solana đã nhận ra vấn đề này và lạc quan về việc thu hẹp khoảng cách. Các bản nâng cấp sắp tới rất đáng mong đợi, và đầu năm còn có các sàn giao dịch hợp đồng vĩnh viễn gốc trên Solana hoàn toàn mới như BULK ra mắt.
Nhu cầu của người dùng bán lẻ về giao dịch tài sản giao ngay trên Solana vẫn rất lớn. Mặc dù Hyperliquid tạm thời chiếm lĩnh thị trường hợp đồng vĩnh viễn, Solana đã khẳng định mình là L1 được lựa chọn hàng đầu để giao dịch bất kỳ cặp giao dịch giao ngay nào. Các sàn giao dịch tập trung vẫn dẫn trước đáng kể, nhưng Solana hiện là giải pháp được lựa chọn hàng đầu cho giao dịch trên chuỗi.
Các sản phẩm như xStocks đang đưa cổ phiếu trên chuỗi trực tiếp vào Solana. Tính thanh khoản, sự khám phá giá cả và sự chú ý đầu cơ đang tập trung vào chuỗi duy nhất này, nơi có thể cung cấp quyết toán nhanh hơn, trải nghiệm người dùng tốt hơn và vốn dày đặc hơn.
Đó là lý do Solana đưa thị trường vốn lên chuỗi.
