Nếu bạn đang sở hữu một NFT không dùng đến, bạn sẽ xử lý nó thế nào? Treo lên sàn chờ bán? Hay cứ để trong ví bám bụi?
Gần đây, một dự án mới có tên Fake World Assets (viết tắt là FWA) đã xuất hiện trên Ethereum Mainnet. Nó được phát triển bởi đội ngũ TokenWorks, trang web chính thức là fwa.fun. Nói một cách đơn giản, dự án này tạo ra một "máy bán đồ chơi capsule (Gashapon) NFT" vận hành hoàn toàn trên blockchain. Bất kỳ ai cũng có thể cho NFT của mình vào máy làm giải thưởng, và những người khác chỉ cần trả một mức giá thống nhất để bốc thăm.
Nó khéo léo kết hợp khái niệm cung cấp thanh khoản của Uniswap, cảm giác kích thích của hộp bí ẩn và tokenomics. Hôm nay, chúng ta sẽ giải mã dự án này bằng ngôn ngữ dễ hiểu để xem nó thực sự chơi như thế nào.
Một số thuật ngữ liên quan
Trước khi đi sâu vào cơ chế, hãy thống nhất một số thuật ngữ để phần sau dễ theo dõi hơn.
Vị thế (Position): Trong FWA, chỉ có NFT không thì không thể cho vào máy bán đồ chơi capsule. Bạn phải lấy ra một NFT, kèm theo một khoản ETH, hai thứ này gắn với nhau mới tạo thành một "vị thế" hoàn chỉnh.
Tiền ký quỹ (Backing): Là khoản ETH bạn bỏ ra kèm theo NFT. Nó vừa là vốn của bạn, cũng quyết định xác suất NFT của bạn bị trúng thưởng.
Giá mua lại thường trực (Standing Bid): Tiền ký quỹ bạn bỏ vào thực chất cũng là một "giá mua lại bất cứ lúc nào" mà bạn đưa ra cho NFT này. Nếu người khác trúng NFT của bạn nhưng không muốn lấy, họ có thể bán lại NFT trực tiếp cho bạn và nhận phần lớn tiền ký quỹ của bạn.
Giá mua (Acquisition Price): Mức giá thống nhất mà người bốc thăm phải trả mỗi khi quay một lần. Giá này được hệ thống tính toán theo thời gian thực dựa trên tình hình của tất cả các vị thế trong pool.
Vương miện (Crown): Vị thế có tiền ký quỹ (Backing) cao nhất trong pool sẽ được đội một "vương miện", có thể nhận thêm một phần phí bốc thăm.
Cơ chế cốt lõi: Máy bán đồ chơi capsule vận hành thế nào?
Người gửi tiền (Depositor) khóa NFT của họ cùng với một khoản ETH do họ tự chọn vào giao thức, tạo thành một Vị thế (Position). Khoản ETH này được gọi là Backing (tiền ký quỹ/bảo lãnh), đồng thời đảm nhận ba nhiệm vụ quan trọng:
1. Quyết định xác suất bị trúng thưởng (Selection Weight): Trọng số tỷ lệ nghịch với Backing. Backing càng cao, xác suất bị trúng càng thấp, vị thế càng an toàn, thời gian tồn tại càng lâu; Backing càng thấp, càng dễ bị trúng.
2. Đóng vai trò Standing Bid (Giá mua lại thường trực): Backing bị khóa toàn bộ, dùng để hỗ trợ cam kết mua lại mà người gửi tiền đưa ra cho người bốc thăm.
3. Là vốn của người gửi tiền Standing Bid và Backing liên quan chặt chẽ nhưng khác nhau về khái niệm: Backing là vốn ETH thực tế bị khóa, Standing Bid là mức giá "có thể mua lại bất cứ lúc nào" được đưa ra bằng số vốn này. Mặc định, khi người bốc thăm chấp nhận Standing Bid, họ có thể nhận 85% Backing (có thể chọn nhận bằng ETH hoặc trực tiếp đổi thành $FWA), khoảng 15% còn lại là chiết khấu thanh toán, mặc định thuộc về giao thức. Tính ngẫu nhiên do Chainlink VRF cung cấp, yêu cầu được xử lý nghiêm ngặt theo thứ tự gửi, ngăn chặn việc chạy trước hoặc thao túng.
Các vị thế trong pool được chia thành các cấp độ hiếm như Common, Uncommon, Rare, Epic, Legendary, chủ yếu tương ứng với các mức Backing khác nhau.
Hai vai trò và cách chơi cốt lõi
1. Người gửi tiền (Depositor) – "Nhà cái" cung cấp thanh khoản
Gửi NFT trong danh sách cho phép (hiện hỗ trợ hàng chục bộ sưu tập bao gồm CryptoPunks, BAYC, Azuki, Milady, Pudgy Penguins, Ten Thousand Tokens, v.v., và đang tiếp tục tăng) + một số lượng ETH bất kỳ làm Backing (có ngưỡng tối thiểu). Nguồn thu nhập: · Mỗi khi có người bốc thăm, phí thu được sau khi trừ phần giao thức và phần của người giữ Vương miện sẽ được chia đều theo số lượng vị thế đang hoạt động (mỗi vị thế nhận được số tiền như nhau, không liên quan đến quy mô Backing).
· Người giữ "Vương miện" có Backing cao nhất hiện tại nhận thêm một phần nhỏ của mỗi khoản phí.
·$FWA token thưởng (giai đoạn đầu phân bổ theo trọng số √Backing).
· Có thể chủ động rút về bất cứ lúc nào (miễn là vị thế chưa bị trúng thưởng, và đợi các yêu cầu đang xếp hàng được xử lý hoặc hết hạn).
Sau khi bị trúng: Người bốc thăm giữ NFT → Người gửi tiền nhận lại gần như toàn bộ Backing (trừ khoảng 1% phí xử lý giao thức), mất NFT. Người bốc thăm bán lại → Người gửi tiền nhận lại NFT, nhưng mất phần lớn Backing.
2. Người mua/Người bốc thăm (Purchaser) – "Người chơi" nhận giải ngẫu nhiên
Trả mức giá mua thống nhất được tính toán thời gian thực bởi hệ thống (giá trị kỳ vọng của pool, tức trung bình điều hòa của tất cả Backing + khoảng 10% phụ phí + một ít phí dịch vụ VRF). Tất cả mọi người tại cùng một thời điểm có giá như nhau, có thể đặt bảo vệ trượt giá. Sau khi thanh toán thành công, chắc chắn nhận được một vị thế ngẫu nhiên (xác suất Backing thấp cao hơn nhiều so với Backing cao). Sau khi trúng, phải chọn một trong hai (có thời hạn): - Giữ NFT. - Chấp nhận Standing Bid, nhận lại 85% Backing của vị thế đó (bằng ETH hoặc $FWA<span data-text="true"), trả NFT cho chủ sở hữu cũ. Cũng có thưởng $FWA (giai đoạn đầu chia đều theo số lần bốc thăm thành công trong ngày).
Thiết kế này khiến các vị thế Backing thấp trở thành "hàng phổ thông", duy trì giá bốc thăm rẻ, rào cản tham gia thấp; các vị thế Backing cao trở thành giải thưởng lớn hiếm có, thu hút người chơi tìm kiếm tỷ lệ thắng cao.
Mô hình kinh tế token $FWA
$FWA là token khuyến khích với tổng cung cố định, vai trò cốt lõi là khởi động thị trường hai chiều, và chuyển đổi mức độ hoạt động của giao thức thành giá trị token.
Phân bổ ban đầu: 50%: Đưa vào pool thanh khoản Uniswap v4 FWA/ETH. 30%: Phân phối giai đoạn đầu 15 ngày (mỗi ngày 2% tổng cung, người gửi tiền và người mua mỗi bên 1%). 20%: Airdrop chụp nhanh v1 (nhận thông qua bằng chứng Merkle theo snapshot tại block cụ thể).
Việc mua ngoài giai đoạn đầu bị tắt, chỉ có thể có được bằng cách tham gia giao thức, việc bán luôn mở. Điều này giảm áp lực bán ra giai đoạn đầu. Hỗ trợ giá trị và logic tăng giá:
Khi người bốc thăm chọn "bán lại và thanh toán bằng $FWA", hệ thống sẽ dùng 85% Backing bằng ETH để mua trực tiếp $FWA
trên thị trường phát cho người dùng, tạo thành lực mua thực tế, liên tục (đặc biệt mạnh hơn khi trúng các vị thế Backing cao).
Phí giao thức có thể được cấu hình để mua lại $FWA (hiện đang tắt mặc định), sau khi mua lại, mặc định 40% quay về người gửi tiền, 40% quay về người mua, 20% bị đốt.
Giao thức càng hoạt động mạnh, phí và lực mua thanh toán càng mạnh, giảm phát và nhu cầu càng rõ ràng. Giao dịch chuyển token bị hạn chế, chủ yếu giao dịch qua pool chính thức, và có 1% phí giao dịch.
Nguồn thu nhập
1. Phí cắt cổ từ mỗi lần bốc thăm (1% của pool acquisition fee) được lấy từ mức giá mua mà người dùng trả. Giá người dùng thực tế trả không đổi, 1% này được lấy từ phần phụ phí.
2. Phí cắt cổ thanh toán khi người bốc thăm chọn giữ NFT (1% của Backing) Chỉ phát sinh khi "giữ NFT", được khấu trừ từ Backing mà người gửi tiền nhận lại. Khi bán lại không phát sinh phí này.
3. Chiết khấu thanh toán khi bán lại (15% của Backing) Mặc định toàn bộ thuộc về giao thức. Trong tương lai có thể chuyển thành chia cho tất cả người gửi tiền.
4. Phí giao dịch token $FWA (1% mua/bán) Độc lập đi vào ví phí chuyên dụng, không đi theo cơ chế phân phối Splitter ở trên.
Lưu ý:
Giá mua mà người dùng trả = Giá trị kỳ vọng của pool (EV, trung bình điều hòa) + 10% phụ phí + Phí dịch vụ VRF.
Lấy ví dụ người dùng trả 0.1 ETH phí mua pool, trình tự hoàn chỉnh như sau (giả sử bỏ qua phí dịch vụ VRF):
1. Tách cấu trúc trước EV (Giá trị kỳ vọng) ≈ 0.0909 ETH 10% phụ phí ≈ 0.0091 ETH Tổng cộng 0.1 ETH
2. Giao thức cắt 1% phí giao thức = 0.1 × 1% = 0.001 ETH (khấu trừ từ phần phụ phí)
Lúc này: Phần EV vẫn khoảng 0.0909 ETH Phần phụ phí còn lại khoảng 0.0081 ETH Tổng có thể phân phối ≈ 0.099 ETH
3. Lại lấy từ phần phí có thể phân phối cho Vương miện 5% Thưởng Vương miện ≈ 0.099 × 5% ≈ 0.00495 ETH (cho người có Backing cao nhất) Vương miện được cắt từ toàn bộ phần phí có thể phân phối, vì vậy sẽ đồng thời ảnh hưởng đến cả phần EV và phần phụ phí.
Phân phối phần còn lại (điểm quan trọng) Sau khi trừ phần giao thức và Vương miện, số tiền còn lại được xử lý riêng theo nguồn: Phần thuộc về EV (chủ yếu, khoảng 0.09): Cố định chia đều cho tất cả người gửi tiền đang hoạt động, không bị ảnh hưởng bởi nóng/lạnh.
Phần thuộc về phụ phí (khoảng 0.008): Có sự phân biệt nóng/lạnh: Pool nóng → Nhiều hơn/Toàn bộ cho người gửi tiền (tiếp tục chia đều) Pool lạnh → Nhiều hơn/Toàn bộ trở thành hạn mức mua $FWA
cho người bốc thăm thành công Trạng thái trung gian chuyển tiếp mượt mà
Phân phối Splitter hiện tại
Một số thiết kế quan trọng
1. Kết hợp khéo léo giữa trọng số nghịch đảo và chia đều phí Backing càng cao → Xác suất bị trúng càng thấp → Sống càng lâu → Có thể nhận được phí nhiều lần hơn. Nhưng mỗi khoản phí được chia đều theo số lượng vị thế, không liên quan đến quy mô Backing. Kết quả là: Người gửi tiền ít có động lực tiếp tục cung cấp "hàng rẻ", người gửi tiền lớn thì thông qua "sống lâu hơn" để đạt tổng thu nhập cao hơn. Cả hai bên đều có lý do để tham gia.
2. Định giá bằng trung bình điều hòa
Giá bốc thăm được xác định bởi trung bình điều hòa của tất cả Backing trong pool. Trung bình điều hòa bị kéo xuống mạnh bởi những Backing thấp nhất, vì vậy ngay cả khi trong pool có giải thưởng lớn siêu giá trị, tổng giá bốc thăm vẫn có thể giữ rẻ. Điều này cho phép "bốc thăm giá rẻ tần suất cao" và "giải thưởng lớn giá trị cao hiếm có" cùng tồn tại, không xung đột nhau.
3. Phân phối động nóng/lạnh cho phần phụ phí còn lại
Phụ phí còn lại không cố định cho một bên, mà trượt theo mức độ hoạt động của pool: Pool nóng → Nhiều hơn cho người gửi tiền (khuyến khích tiếp tục cung cấp thanh khoản) Pool lạnh → Nhiều hơn cho người bốc thăm mua $FWA (kích thích nhu cầu, khởi động lạnh) Điều này cho phép giao thức tự điều chỉnh cung cầu, thay vì can thiệp thủ công
4. Cơ chế Standing Bid (Giá mua lại thường trực)
Backing mà người gửi tiền khóa đồng thời trở thành mức giá mua lại không thể hủy ngang. Người bốc thăm sau khi trúng có thể chọn một trong hai: Giữ NFT, hoặc trực tiếp nhận 85% Backing (còn có thể chọn đổi thành $FWA). Điều này vừa bảo vệ an toàn tài sản của người gửi tiền (Backing luôn đủ), vừa cung cấp lối thoát "cắt lỗ/chốt lời" cho người bốc thăm, đồng thời tạo ra lực mua thực cho $FWA. Thiết kế như vậy làm giảm đáng kể rào cản tâm lý tham gia của người dùng.
5. Lực mua bắt buộc từ thanh toán bằng $FWA
Khi người bốc thăm chọn bán lại và thanh toán bằng $FW, hệ thống sẽ dùng 85% Backing bằng ETH để mua trực tiếp $FW trên thị trường. Điều này chuyển đổi một phần vốn vốn thuộc về người gửi tiền thành nhu cầu thực cho token, tạo ra liên kết trực tiếp giữa mức độ hoạt động của giao thức và giá token.
6. Mua bán không đối xứng (cộng đồng gọi là anti-pixiu)
Giai đoạn đầu chỉ có thể bán, không thể mua. Theo đó, những người có được $FWA chỉ có hai loại: một là airdrop snapshot của người dùng cũ, hai là những người thực sự tham gia giao thức – người gửi tiền gửi NFT và người bốc thăm thành công. Lợi ích của thiết kế này là khiến khối lượng lưu hành token giai đoạn đầu, cố gắng chỉ chảy về những người tham gia thực sự, thay vì nguồn vốn đầu cơ bên ngoài, mang lại cho giao thức thời gian khởi động lạnh đầy đủ. Một dự án rất thú vị.
