Vài tuần trước, một bài viết từ Citrini Research tuyên bố stablecoin sẽ bỏ qua Visa và Mastercard, trực tiếp khiến cổ phiếu của các tổ chức thẻ giảm mạnh. Cộng đồng crypto reo mừng.
Logic này nghe có vẻ rõ ràng: Các tác nhân AI (AI agent) sẽ tối ưu hóa từng giao dịch, phí giao dịch là một loại "thuế", và stablecoin có thể bỏ qua nó.
Tôi dành cả ngày trong lĩnh vực crypto, và cũng hy vọng lập luận này là đúng, nhưng phần lớn là sai.
Không phải vì stablecoin không quan trọng, mà vì cơ hội thực sự hoàn toàn không nằm ở chỗ thay thế thẻ ngân hàng, mà là phục vụ những thương gia khó tiếp cận được với hình thức thanh toán bằng thẻ truyền thống.
Thẻ ngân hàng sẽ chiếm lĩnh phần lớn thị trường
Luận điểm của Citrini dựa trên một giả định: Các tác nhân AI, vốn không bị ràng buộc bởi thói quen con người, sẽ chủ động loại bỏ phí của tổ chức thẻ.
Nhưng thẻ ngân hàng không chỉ là công cụ chuyển tiền. Nó cung cấp tín dụng không thế chấp, ủy quyền trước cho các giao dịch không chắc chắn, bảo vệ chống gian lận thông qua quyền chargeback (từ chối thanh toán).
Stablecoin có thể chuyển tiền, nhưng không làm được những điều còn lại.
Giả sử trợ lý AI của bạn đặt một khách sạn, nhưng kết quả hoàn toàn khác với hình ảnh.
Dùng thẻ ngân hàng, bạn có thể khiếu nại, đòi lại tiền.
Dùng stablecoin, tiền ra đi là không trở lại.
82% người Mỹ sở hữu thẻ tín dụng có thưởng (reward credit cards - ví dụ: hoàn tiền, tích điểm, dặm bay, điểm khách sạn...), với tổng số thẻ lưu hành toàn cầu lên tới 18 tỷ chiếc.
Với đại đa số giao dịch, người tiêu dùng sẽ không tự nguyện từ bỏ sự bảo vệ chi tiêu và phần thưởng, để chọn một phương thức thanh toán vừa không có lợi ích vừa không thể đảo ngược.
Phát hiện gian lận thậm chí còn là lợi thế khổng lồ của các tổ chức thẻ: mạng lưới thẻ có thể chạy các mô hình cho hàng tỷ giao dịch trong thời gian thực.
Stablecoin hiện chưa có một lớp chống gian lận cấp mạng (network-level) nào có thể sánh được.
Thanh toán vi mô (micropayments) thường được cho là điểm yếu của thẻ ngân hàng, nhưng các tổ chức thẻ từ lâu đã thích ứng với những giao dịch không phù hợp như vậy.
Visa đã xử lý hơn 2 tỷ giao dịch vé giao thông bằng cách tổng hợp nhiều lần quẹt thẻ thành một khoản thanh toán cuối ngày.
Ngành công nghiệp thẻ chưa bao giờ từ bỏ bất kỳ loại giao dịch nào, nó luôn phát minh ra sản phẩm mới để bao phủ.
Một nghi vấn khác: "Tác nhân AI lại không thể cầm thẻ."
Nhưng về bản chất, tác nhân AI chỉ là một thiết bị mới.
Điện thoại, đồng hồ thông minh, máy tính của bạn đều giữ các token độc lập trỏ đến cùng một thẻ, giống như Apple Pay.
Điện thoại chưa bao giờ thực hiện KYC, nó chỉ giữ token của bạn, tác nhân AI cũng vậy.
Visa đã phát hành hơn 16 tỷ token, các tác nhân AI cũng sẽ sử dụng những token này.
Khung Thương mại Thông minh (Intelligent Commerce framework) của Visa đang thí điểm, Agent Pay của Mastercard đã ra mắt cho tất cả chủ thẻ tại Mỹ.
Giao thức thương mại cho tác nhân AI được Stripe và OpenAI cùng xây dựng đã kết nối với Etsy, và hơn một triệu thương gia Shopify sắp ra mắt.
Kết luận rất rõ ràng:
Đối với các thương gia và người tiêu dùng hiện tại, thẻ ngân hàng gần như chắc chắn sẽ thống trị thương mại tác nhân AI.
Cơ hội của stablecoin, nằm ở nơi khác - ở những thương gia chưa xuất hiện.
Những thương gia chưa xuất hiện
Mỗi lần di chuyển nền tảng, đều tạo ra một làn sóng thương gia mà hệ thống thanh toán hiện tại không thể phục vụ.
Khi eBay xuất hiện, người bán cá nhân không thể mở tài khoản merchant, PayPal đã phục vụ họ;
Shopify trong 13 năm đã tăng từ 42 nghìn thương gia lên 5.5 triệu;
Khi Stripe thành lập, nhiều khách hàng của nó thậm chí còn chưa ra đời.
Quy luật luôn nhất quán: Người chiến thắng, là người phục vụ những thương gia mà các gã khổng lồ hiện tại không thể bảo lãnh.
Làn sóng AI sẽ tạo ra những thương gia kiểu này nhanh hơn bất kỳ đợt di chuyển nền tảng nào trước đây.
Chỉ riêng năm ngoái, đã có 36 triệu nhà phát triển mới tham gia GitHub.
Trong đợt mùa đông YC 2025, một phần tư công ty có 95% codebase trở lên được tạo bởi AI.
Trên nền tảng lập trình AI phổ biến Bolt.new, 67% trong số 5 triệu người dùng hoàn toàn không phải là nhà phát triển.
Những người hai năm trước còn không thể viết được code production-grade, giờ đang phát hành phần mềm.
Họ vừa là người mua dịch vụ dành cho nhà phát triển, đồng thời cũng trở thành người bán.
Hãy tưởng tượng:
Một nhà phát triển bình thường dùng công cụ AI mất 4 giờ để tạo ra một công cụ hiển thị dữ liệu tài chính của công ty đại chúng. Không có website, không có điều khoản dịch vụ, không có pháp nhân.
Một tác nhân AI của nhà phát triển khác gọi nó 40 nghìn lần một tuần, mỗi lần 0.1 cent, tạo ra 40 USD doanh thu. Toàn bộ quá trình không có ai nhấn vào trang thanh toán.
Tôi thấy những nhà phát triển này tạo ra những công cụ như vậy hàng tuần.
Câu hỏi đầu tiên của họ luôn là: Làm thế nào để tôi nhận tiền?
Với hầu hết mọi người, câu trả lời là: Hiện tại là không thể.
Các tổ chức thanh toán hiện có rất khó kết nối với những thương gia như vậy.
Không phải do công nghệ không được, mà là vì một khi tổ chức thanh toán thông qua (onboard) một thương gia, họ phải chịu rủi ro cho thương gia đó.
Nếu thương gia gian lận hoặc tạo ra nhiều chargeback, tổ chức thanh toán phải gánh chịu.
Một công cụ không có website, không có chủ thể, không có hồ sơ, gần như không thể vượt qua được thẩm định rủi ro.
Hệ thống đang chạy theo thiết kế, chỉ là nó vốn không được thiết kế cho loại bối cảnh này.
Các tổ chức thanh toán tất nhiên có thể điều chỉnh, họ đã từng làm vậy trước đây.
Nhưng PayPal mất 16 năm từ khi ra mắt đến khi ngành lần đầu đưa ra hướng dẫn bảo lãnh dành cho nhà cung cấp dịch vụ thanh toán (payment service provider).
Và những thương gia mới này, họ cần nhận tiền ngay bây giờ.
Đối với họ, chấp nhận stablecoin giống như một người bán hàng rong chỉ nhận tiền mặt.
Không phải vì tiền mặt tốt hơn, mà là vì loại thương gia này từ trước đến nay vốn rất khó được chấp thuận đủ điều kiện nhận thẻ (card acceptance).
Trong khoảng trống này, stablecoin là giải pháp khả thi duy nhất hiện tại.
Mặc dù trải nghiệm ví còn thô sơ, khuôn khổ tuân thủ vẫn đang hình thành, nhưng các giao thức như x402 đã có thể nhúng trực tiếp thanh toán stablecoin vào HTTP request:
Không cần tài khoản merchant, không cần bộ xử lý (processor), không cần onboarding, không cần chịu trách nhiệm chargeback.
Những thương gia này không phải đang lựa chọn giữa stablecoin và thẻ ngân hàng.
Họ đang lựa chọn giữa stablecoin và việc không nhận được tiền.
Thương mại mới sẽ được sinh ra từ đây
Mỗi làn sóng thương gia mới cuối cùng sẽ được hệ thống thanh toán truyền thống thu nạp, lần này nhiều khả năng cũng vậy.
Nhưng trình tự luôn là: Thương gia xuất hiện trước, quản lý rủi ro theo sau.
Trong khoảng thời gian trống giữa hai giai đoạn này, stablecoin chính là cơ sở hạ tầng.
· Thẻ ngân hàng phục vụ tất cả thương gia mà tổ chức thanh toán có thể bảo lãnh;
· Stablecoin phục vụ tất cả thương gia mà tổ chức thanh toán không thể bảo lãnh.
Làn sóng thương mại tiếp theo, được sinh ra trong khoảng trống này.
