Tác giả: a16z Crypto
Biên dịch: Gia Hòa, ChainCatcher
Trong ngành công nghiệp tiền mã hóa, có một tưởng tượng về tương lai gần như đã trở thành câu trả lời chuẩn mực: DeFi và TradFi hòa nhập với nhau, tính thanh khoản không cần cấp phép gặp gỡ khả năng phân phối của các tổ chức, cuối cùng tạo ra một thực thể lai tao nhà kết hợp ưu điểm của cả hai, hệ thống mới thay thế hệ thống cũ.
Câu chuyện này nghe có vẻ an tâm, nhưng về cơ bản nó sai.
Phiên bản thành thực hơn là: Miễn là blockchain có thể giúp các doanh nghiệp hiện tại làm tốt hơn, tài chính truyền thống sẽ sử dụng nó. Không phải vì họ chấp nhận phi tập trung, mà vì bài toán chi phí này là hợp lý. Công nghệ này tình cờ có thể cắt giảm chi phí, cải thiện thanh toán bù trừ, mở rộng phân phối, và còn giúp các tổ chức nắm chặt hơn mối quan hệ khách hàng.
Điều này có nghĩa là các tổ chức không đang "hòa hợp" với DeFi. Họ chỉ chọn ra những phần của DeFi phù hợp với các ràng buộc vận hành của chính họ, vứt bỏ những phần không phù hợp, rồi lắp ráp lại theo yêu cầu của tổ chức. Sản phẩm cuối cùng sẽ không giống tài chính truyền thống, cũng không giống DeFi ngày nay. Chúng ta đang chứng kiến sự xuất hiện của một loại mới: cơ sở hạ tầng tài chính có thể lập trình chạy trên đường ray blockchain, nhưng được tối ưu hóa cho các ràng buộc của tổ chức.
Khi khung pháp lý trưởng thành, tình hình này có thể thay đổi. Các luật như Đạo luật CLARITY, trong tương lai có thể giúp các tổ chức dễ dàng kết nối trực tiếp với hệ thống không cần cấp phép. Nhưng dù pháp lý mở đến mức nào, mức độ ưa chuộng rủi ro của tài chính truyền thống sẽ không được thiết lập lại chỉ sau một đêm. Các tổ chức đánh giá công nghệ, luôn luôn nhìn vào chi phí, rủi ro, quyền kiểm soát và mức độ phù hợp vận hành. Cũng chính vì thế, trước mặt ngành là hai cơ hội, không phải một.
Cơ hội thứ nhất, là giúp các tổ chức sử dụng cơ sở hạ tầng mà họ ngày nay đã sẵn sàng chấp nhận. Mỗi khi một tổ chức áp dụng một thành phần, dù là thanh toán bù trừ nguyên tử, tiền tệ có thể lập trình hay tài sản thế chấp được mã hóa, đều là xác nhận công nghệ này, hoàn thiện đường ray chung, và mang khối lượng giao dịch thực cùng vốn lên chuỗi.
Cơ hội thứ hai, là tiếp tục xây dựng hệ thống tài chính mở, gốc mã hóa mà các tổ chức tạm thời chưa sẵn sàng sử dụng.
Hai con đường này không phải là chỉ chọn một. Chúng có thể tồn tại song song, nếu làm tốt thì sẽ còn hỗ trợ lẫn nhau. Mạng mở sẽ liên tục sản xuất ra các thành phần, thị trường và đổi mới mới, cuối cùng các tổ chức sẽ đem những thành quả này đi sử dụng. Nếu cả hai bên đều thành công, sự hòa nhập sẽ diễn ra một cách tự nhiên: không phải bên này nuốt chửng bên kia, mà là cả hai ngày càng phụ thuộc vào cùng một cơ sở hạ tầng nền tảng.
Tài chính truyền thống thực sự đang làm gì
Việc một tổ chức tài chính truyền thống áp dụng một thành phần nào đó cần nó đồng thời thỏa mãn hai điều kiện: một là cải thiện chi phí, rủi ro hoặc phân phối, hai là không phá hủy cơ chế kiểm soát và chịu trách nhiệm. Những thành phần bị các tổ chức loại bỏ, như mở cửa chấp nhận, ẩn danh, thực thi không thể sửa đổi, đều có thể vượt qua vòng đầu tiên, nhưng không qua được vòng thứ hai.
Vì vậy, mô hình áp dụng của các tổ chức là có thể dự đoán, không phải ngẫu nhiên, các nhà khởi nghiệp hoàn toàn có thể coi nó như một bài kiểm tra thiết kế để sử dụng. Nói cách khác, nếu giá trị của một chức năng chỉ có thể đạt được bằng cách tước bỏ quyền kiểm soát của tổ chức, thì dù thiết kế có tinh xảo đến đâu, nó cũng gần như chắc chắn sẽ bị cải tạo hoặc từ chối.
Hãy thử lấy vài thành phần chạy qua bài kiểm tra này. Thanh toán bù trừ nguyên tử loại bỏ khoảng cách thời gian giữa khớp lệnh và thanh toán cuối cùng, xóa bỏ rủi ro đối tác, và giải phóng tài sản thế chấp mà các tổ chức đang phải gánh cho các giao dịch chưa thanh toán. Sổ cái chung biến chi phí ẩn lớn nhất ở hậu trường, tức là đối chiếu, thành một việc vặt không đáng kể.
Tiền tệ có thể lập trình cho phép thanh toán lãi suất, bổ sung ký quỹ, các hoạt động của công ty đều có thể tự động thực hiện dưới dạng mã, không còn phụ thuộc vào một chuỗi chỉ thị thủ công. Toán học đường cong của AMM sau khi lột bỏ lớp vỏ không cần cấp phép, đã biến thành động cơ định giá cho ngoại hối trên chuỗi và giá trị tài sản ròng của quỹ thị trường tiền tệ được mã hóa.
Những thành phần này, mỗi cái đều có thể cải thiện một con số nào đó trên báo cáo lãi lỗ, hoặc loại bỏ một rủi ro vận hành và chi phí của nó, nhưng không cái nào yêu cầu tổ chức tin tưởng vào tính phi tập trung.
Vì vậy, chúng ta phải nói rõ: Mạng chuỗi có cấp phép của J.P. Morgan cho tiền gửi thể chế, quỹ thị trường tiền tệ được mã hóa của BlackRock và Franklin Templeton, những dự án này không phải doanh nghiệp đang thử nghiệm DeFi. Họ đang dùng blockchain để làm những việc họ vốn đang làm, chẳng hạn như thanh toán bù trừ liên ngân hàng, quản lý mua bán quỹ, phân phối công cụ sinh lãi, chỉ là đổi sang một bộ ống dẫn tốt hơn.
Những triển khai này sử dụng các thuộc tính công nghệ của blockchain: khả năng lập trình, tính minh bạch, thanh toán bù trừ nguyên tử. Đồng thời họ cố tình loại bỏ những thuộc tính khiến DeFi gốc vận hành: mở cửa chấp nhận, ẩn danh, thực thi không cần tin cậy.
Đây không phải là thất bại, cũng không phải là thỏa hiệp. Đây là một lựa chọn kiến trúc có suy nghĩ thấu đáo, và nó nói rõ cho chúng ta biết mọi thứ đang đi theo hướng nào.
Người mua khác nhau, quy tắc khác nhau
Nếu cho rằng việc áp dụng của tổ chức chỉ là mở thêm một kênh phân phối lớn hơn cho cơ sở hạ tầng DeFi hiện có, thì đó là nhầm lẫn. Cách các tổ chức đánh giá giao thức hoàn toàn không giống với người dùng gốc mã hóa. Trong mắt các tổ chức, đây là việc lựa chọn nhà cung cấp phần mềm và đối tác cơ sở hạ tầng, cần xem xét rủi ro vận hành, kiểm soát tuân thủ, cũng như quyền sở hữu lâu dài của hệ thống then chốt, tất cả đều phải tuân theo quy trình tiêu chuẩn của chính họ. Kết quả là, thành công trong DeFi không thể tự động chuyển đổi thành thành công trên thị trường thể chế.
Doanh nghiệp hiếm khi mua công nghệ tốt nhất. Họ mua công nghệ phù hợp nhất với các điều kiện thực tế hiện có như quy trình làm việc, mô hình rủi ro, quy trình mua sắm, v.v.
Bất kỳ công nghệ nào bước vào một môi trường thể chế được quản lý chặt chẽ, coi trọng quản lý rủi ro, cực kỳ ghét rủi ro trách nhiệm, đều sẽ được môi trường này định hình lại. Internet đã từng trải qua (tường lửa doanh nghiệp, mạng nội bộ), điện toán đám mây đã từng trải qua (đám mây riêng, VPC, chứng nhận FedRAMP), AI đang trải qua (triển khai nội bộ, yêu cầu lưu trú dữ liệu, quản trị mô hình). Blockchain cũng không ngoại lệ.
Sự định hình lại này diễn ra dọc theo hai trục:
Thứ nhất là tuân thủ. KYC, chống rửa tiền, sàng lọc trừng phạt, chứng nhận tư cách nhà đầu tư, báo cáo quản lý, những điều này với tuyệt đại đa số tổ chức là không có chỗ để thương lượng. Hệ thống không cần cấp phép vốn dĩ không hỗ trợ những yêu cầu này. Các tổ chức cần có khả năng đóng băng tài sản, hủy giao dịch, nhận dạng đối tác.
DeFi ngay từ khi thiết kế ban đầu đã không tính đến những điều này, để đáp ứng chúng thường có nghĩa là phải thay đổi lớn kiến trúc. Điểm này trong tương lai có thể nới lỏng, ví dụ Đạo luật CLARITY có thể cho phép các tổ chức kết nối với hệ thống không cần cấp phép trong khi vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý. Nhưng ngày nay, đa số tổ chức khi đánh giá cơ sở hạ tầng blockchain, vẫn xem xét quyền kiểm soát, trách nhiệm và rủi ro vận hành.
Thứ hai là phân phối giá trị doanh nghiệp. Trục này thường bị đánh giá thấp. Việc các tổ chức áp dụng blockchain không phải vì tin theo nguyên tắc không cần cấp phép, mà vì nó có thể cắt giảm chi phí, giảm ma sát đối chiếu, mở ra kênh phân phối mới, hoặc giúp họ gắn sâu hơn vào mối quan hệ khách hàng. Đề xuất giá trị phải được thể hiện bằng ngôn ngữ này, nếu không sẽ không vượt qua được vòng mua sắm.
Stablecoin có lẽ là ví dụ rõ ràng nhất. Các ngân hàng, công ty thanh toán và công nghệ tài chính ngày càng coi nó như một cơ sở hạ tầng thanh toán bù trừ dễ dùng, vì nó có thể làm đồng đô la Mỹ di chuyển nhanh hơn xuyên mạng, xuyên khu vực. Nhưng thực sự ôm lấy lý tưởng tài chính không cần cấp phép thì không có mấy công ty. Họ áp dụng đồng đô la có thể lập trình, là vì dễ dùng, không phải vì muốn tái tạo hệ thống tài chính theo nguyên tắc DeFi.
Sự tiến hóa của Circle rất có thể minh họa vấn đề. Mạng Arc mà họ ra mắt phản ánh cách cơ sở hạ tầng blockchain đang được đóng gói bán cho người mua thể chế: nhấn mạnh tuân thủ, kiểm soát vận hành, đối tác giao dịch đáng tin cậy, tích hợp với quy trình làm việc hiện có, thay vì chấp nhận không cần cấp phép và khả năng kết hợp.
Nó không bán chính sự không cần cấp phép, mà là thanh toán bù trừ nhanh hơn, tiếp cận toàn cầu và hiệu quả vốn cao hơn, và được phân phối dưới dạng mà các tổ chức thực sự có thể sử dụng.
Ngay cả một tổ chức như SWIFT cũng ngày càng nhìn blockchain từ góc độ này. Các thử nghiệm khác nhau của nó về khả năng tương tác của tài sản được mã hóa, không phải để thay thế các tổ chức tài chính hiện có, mà là để giúp các tổ chức hiện có hợp tác tốt hơn thông qua mạng lưới SWIFT. Mô hình tương tự lặp lại nhiều lần: Việc áp dụng blockchain đang củng cố các mạng lưới tài chính hiện có, không phải thay thế chúng.
Công nghệ mạnh mẽ gặp thị trường trưởng thành khổng lồ, lịch sử luôn tiến hóa như vậy.
Hai cơ hội trước mặt các nhà khởi nghiệp
Ở cấp độ ngành, việc tất cả mọi người từ bỏ một cơ hội để đổ xô vào cơ hội còn lại là sai lầm. Ở cấp độ công ty, muốn nắm bắt cả hai cũng là sai lầm.
Việc áp dụng của tổ chức và mạng lưới mở ở cấp độ hệ sinh thái có thể hỗ trợ lẫn nhau, nhưng với tuyệt đại đa số nhóm, đây là hai ngành kinh doanh bản chất khác nhau. Làm kinh doanh thể chế, cần hiểu mua sắm, tuân thủ, kiểm soát nội bộ, đối tác kênh và chu kỳ bán hàng kéo dài. Làm mạng lưới mở, cần tối ưu hóa xoay quanh nhà phát triển, tính thanh khoản, khả năng kết hợp và hiệu ứng mạng lưới.
Khách hàng là ai, phân phối thế nào, sản phẩm cần đáp ứng điều gì, thành công đo lường ra sao, hai bên thường hoàn toàn khác nhau.
Điều này không có nghĩa là cơ hội nào tốt hơn. Nó chỉ yêu cầu người sáng lập phải nghĩ rõ ràng mình đang phục vụ thị trường nào, đồng thời nhớ rằng thứ kết nối cả hai là đường ray chung ở dưới: chuỗi công khai với tư cách là lớp thanh toán bù trừ trung lập.
Hợp tác với tổ chức, và xây dựng một hệ thống tài chính song song, hai việc không mâu thuẫn. Nếu làm tốt, bên này bên kia sẽ còn khuếch đại giá trị của nhau. Lớp có cấp phép mang lại khối lượng giao dịch, tính hợp pháp và vốn, lớp mở liên tục sản xuất ra các thành phần mà lớp có cấp phép sẽ sử dụng trong bước tiếp theo. Nếu sự hòa nhập đến, nó sẽ diễn ra ở cấp độ đường ray, không phải dựa vào việc một bên đầu hàng bên kia.
Vai trò của chuỗi công khai như đường ray thanh toán bù trừ có thể ngày càng quan trọng, ngay cả khi các ứng dụng chạy trên đó ngày càng trở nên cần cấp phép.
Xây dựng vì cơ sở hạ tầng tài chính có thể lập trình
Để xây dựng cho cơ sở hạ tầng tài chính có thể lập trình mới này, có hai con đường lựa chọn: tạo từ con số 0, hoặc cải tạo sản phẩm hiện có.
Trước tiên hãy xem mạng lưới như Canton. Nó không cải tạo cơ sở hạ tầng DeFi có sẵn, mà ngay từ đầu đã thiết kế xoay quanh các yêu cầu của tổ chức về quyền riêng tư, tuân thủ và khả năng tương tác được kiểm soát. Mục tiêu của nó không phải là kéo ngân hàng vào DeFi, mà là sử dụng cơ chế hợp tác dựa trên blockchain trong khi vẫn giữ quản trị, tính bảo mật và kiểm soát vận hành mà các tổ chức yêu cầu.
Nhưng chiến lược thể chế thành công không nhất thiết phải phá bỏ tất cả để làm lại. Morpho đi theo lộ trình ngược lại. Họ không vứt bỏ các thành phần DeFi của mình, mà tập trung vào việc biến các thành phần này trở nên dễ sử dụng hơn với các tổ chức và đơn vị phát hành tài sản.
Ví dụ, quỹ ACRED của Apollo đã đưa Morpho vào chiến lược cho vay trên chuỗi của họ, kết hợp một thành phần cho vay gốc DeFi, với phân phối, tuân thủ, kiến trúc quỹ cấp thể chế.
Hình thái cuối cùng không phải là DeFi thuần túy, cũng không phải là một chồng công nghệ thể chế hoàn toàn tách biệt, mà là một mô hình thể chế chọn lọc áp dụng cơ sở hạ tầng mã hóa hiện có, rồi đóng gói lại theo yêu cầu của mình về kiểm soát, tuân thủ và phân phối.
Loại mới này được sinh ra riêng cho các ràng buộc của thể chế. Nó hấp thụ dinh dưỡng từ DeFi, nhưng vận hành theo cách cần cấp phép hơn, tuân thủ hơn, vì vậy tất nhiên khác với bất cứ thứ gì đã có ngày nay.
Những nhóm như Morpho thành công trong việc cải tạo cơ sở hạ tầng gốc mã hóa thành trường hợp sử dụng thể chế thực sự tồn tại, nhưng các nhà khởi nghiệp không nên coi nó là chiến lược mặc định. Thể chế là một nhóm khách hàng độc lập với nhu cầu đặc thù. Trong nhiều trường hợp, việc thiết kế xoay quanh những nhu cầu này ngay từ đầu sẽ hiệu quả hơn so với cải tạo những sản phẩm được xây dựng ban đầu cho mạng lưới mở.
Cơ hội tiếp tục xây dựng trong DeFi
Những đổi mới mà các tổ chức đang áp dụng ngày nay, không cái nào được sinh ra trong nội bộ ngân hàng, công ty quản lý tài sản hoặc cơ sở hạ tầng tài chính hiện có. Tất cả chúng đều đến từ mạng lưới mở, từ nơi các nhà khởi nghiệp có thể tự do thử nghiệm cấu trúc thị trường mới, cơ chế hợp tác mới, thành phần tài chính mới.
Sự khác biệt này rất quan trọng. Các tổ chức không phải là nguồn đổi mới chính của ngành này, lớp có cấp phép thường ở hạ nguồn của lớp mở.
Điều này dẫn đến một đánh giá chiến lược quan trọng hơn: Nếu cả ngành đều tập trung vào việc bán thứ gì đó cho ngân hàng và công ty quản lý tài sản, chúng ta có thể nhầm một nhóm khách hàng lớn thành toàn bộ cơ hội. TradFi là khách hàng quan trọng, nhưng không phải là khách hàng duy nhất.
Thiết kế cho nhu cầu thể chế là một con đường chính đáng và có giá trị, nhưng nó chỉ là một làn đường, không phải là toàn bộ con đường. Công ty có thể sống lâu dài, là công ty luôn rõ ràng mình đang xây dựng cho ai. Việc áp dụng của thể chế có thể là một cơ hội khổng lồ, nhưng nó không phải là phần mở rộng đơn giản của DeFi. Thành công trên một thị trường, không đảm bảo thành công trên thị trường khác.
Nếu bạn đang xây dựng cho thể chế, hãy toàn tâm toàn ý. Đừng giả định rằng thành tích trên thị trường gốc mã hóa có thể tự động đổi lấy việc áp dụng của khách hàng doanh nghiệp. Hãy tìm hiểu khách hàng, hiểu rõ quy trình mua sắm, có ý thức thiết kế xoay quanh nhu cầu thể chế.
Nếu bạn đang xây dựng cho mạng lưới mở, hãy tiếp tục làm. Đừng từ bỏ tầm nhìn của mình chỉ vì thể chế là người mua có tiếng nói lớn nhất trên thị trường hiện tại.
Xin hãy nhớ: Hai con đường này là bổ sung cho nhau, không phải cạnh tranh. Một con đường chịu trách nhiệm đem những đổi mới đã được xác nhận đi thích ứng, thương mại hóa, mở rộng quy mô, con đường còn lại chịu trách nhiệm phát hiện ra những đổi mới này.
Một phiên bản nào đó của công nghệ này gần như chắc chắn sẽ trở thành một phần của đường ống tài chính của hệ thống TradFi hiện có, nhưng đó không phải là tương lai duy nhất đang được xây dựng. Mạng lưới mở vẫn là thử nghiệm và nguồn đổi mới quan trọng nhất của ngành này, nhiều thành phần mà cơ sở hạ tầng thể chế ngày mai sẽ dựa vào, rất có thể sẽ được sinh ra ở đó trước tiên.
TradFi không đang áp dụng DeFi, nó chỉ chọn lọc áp dụng các phần phù hợp với mô hình của chính nó.
Cơ hội của nhà khởi nghiệp không nằm ở việc đuổi theo tất cả thị trường cùng một lúc, mà nằm ở việc nghĩ rõ ràng mình thực sự đang xây dựng cho thị trường nào, sau đó thực hiện theo đó. Tương lai có lẽ thực sự sẽ chạy trên cơ sở hạ tầng thể chế, nhưng những đổi mới quan trọng nhất trong đó, vẫn sẽ không ngừng tuôn chảy từ mạng lưới mở.
