Gần đây, nhân viên Meta đã phân phát tờ rơi tại nhiều văn phòng của công ty ở Mỹ vào thứ Ba, nhằm phản đối việc công ty mới cài đặt phần mềm theo dõi chuột trên máy tính của họ. Reuters đã xem được ảnh chụp các tờ rơi này. Những tờ rơi xuất hiện trong phòng họp, phía trên máy bán hàng tự động và cả trên giá để giấy vệ sinh tại các văn phòng của công ty mẹ Facebook này, kêu gọi nhân viên ký tên vào một bản kiến nghị trực tuyến phản đối hành động này.
Theo các bức ảnh mà Reuters tiếp cận được, tờ rơi có ghi: "Không muốn làm việc trong 'nhà máy khai thác dữ liệu nhân viên' sao?"
Đợt phân phát tờ rơi này diễn ra khoảng một tuần trước kế hoạch sa thải 10% nhân sự (tức khoảng 8.000 người trong tổng số 78.865 nhân viên) của Meta, với dự kiến tiếp tục cắt giảm nhân sự vào nửa cuối năm 2026. Theo dữ liệu từ Trueup, tính đến năm 2026, ngành công nghệ đã cắt giảm hơn 95.000 vị trí trong 247 đợt sa thải, trung bình mỗi ngày mất đi 882 vị trí. Trong bối cảnh đó, Meta đã cài đặt phần mềm có khả năng ghi lại chuyển động chuột, cú nhấp chuột và đường dẫn thao tác lên máy tính của nhân viên.
Đây là một trong những tín hiệu rõ ràng nhất cho đến nay cho thấy một phong trào lao động đang dần hình thành bên trong gã khổng lồ thung lũng Silicon này: một số nhân viên bắt đầu chuyển hóa sự phẫn nộ trước kế hoạch của công ty về việc định hình lại cơ cấu lực lượng lao động xoay quanh AI thành những nỗ lực tổ chức hành động lao động tập thể. Và áp lực thúc đẩy phong trào này không chỉ riêng Meta phải đối mặt.
Cuộc biểu tình này, có tổ chức và hợp pháp
Cuộc biểu tình này không phải là hành động bộc phát, mà là một hành động có tính tổ chức nhất định. Được biết, các tờ rơi họ phát và bản kiến nghị trực tuyến liên quan đã trích dẫn "Đạo luật Quan hệ Lao động Quốc gia" (National Labor Relations Act) của Mỹ, nhắc nhở người ký tên rằng: khi nhân viên lựa chọn cải thiện điều kiện làm việc thông qua hành động tổ chức tập thể, họ "được pháp luật bảo vệ".
Đáng chú ý, việc trích dẫn Đạo luật Quan hệ Lao động Quốc gia trong tờ rơi biểu tình không phải là hình thức trang trí, mà là một tín hiệu pháp lý rõ ràng mà các nhà quản lý nhân sự cần phải xem xét nghiêm túc. Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia Mỹ (NLRB) đã chỉ rõ, việc sử dụng AI can thiệp vào quyền tổ chức của nhân viên là bất hợp pháp, đặc biệt là khi liên quan đến thu thập dữ liệu hoặc giám sát nhân viên. Nhận định này đặt "phần mềm theo dõi chuột kiểu thu thập dữ liệu để huấn luyện mô hình AI" vào một khu vực nhạy cảm về mặt pháp lý, đặc biệt là khi công ty đồng thời đang tiến hành đợt sa thải 10% nhân sự.
Theo các phương tiện truyền thông nước ngoài, NLRB trước đây đã phán quyết thỏa thuận bảo mật của Meta là vi phạm pháp luật, cho rằng điều khoản cấm nhân viên bị sa thải thảo luận về điều kiện làm việc đã xâm phạm quyền tổ chức của họ. Và hành vi phản đối hiện tại của nhân viên, công khai phổ biến thông tin giám sát của công ty, chính là hoạt động điển hình mà NLRA muốn bảo vệ.
Trong khi tờ rơi hướng dẫn nhân viên tham gia kiến nghị, tại Anh, một bộ phận nhân viên Meta cũng đã hợp tác với United Tech and Allied Workers (UTAW, thuộc Communication Workers Union) để khởi động hành động công đoàn hóa chính thức. Những nhân viên này còn xây dựng một trang web để tuyển thành viên thông qua một URL cụ thể, URL này như một sự tôn vinh cuốn sách bán chạy "Lean In" của cựu Giám đốc Vận hành Sheryl Sandberg, cuốn sách khuyến khích phụ nữ đấu tranh cho bình đẳng tại nơi làm việc.
Một đại diện của UTAW đã xác nhận hành động này. Nhà tổ chức UTAW, Eleanor Payne, cho biết: "Nhân viên của Meta đang phải trả giá cho những cá cược liều lĩnh và tốn kém của ban lãnh đạo. Trong khi các giám đốc điều hành đuổi theo chiến lược AI mang tính đầu cơ, nhân viên lại phải đối mặt với những đợt sa thải tàn khốc, sự giám sát khắt khe và thực tế phũ phàng là buộc phải huấn luyện những hệ thống kém hiệu quả, cuối cùng có thể thay thế chính họ."
So với quy mô nhân sự tổng thể của Meta, hành động này vẫn còn nhỏ, nhưng lại chạm đến vấn đề "sự gắn kết nội bộ" mà công ty ít khi gặp phải trong quá khứ. Lần phản đối đáng chú ý gần nhất của nhân viên công ty là cuộc đình công tập thể năm 2018 xoay quanh chính sách quấy rối tình dục, cuối cùng kết thúc bằng việc điều chỉnh chính sách, chứ không phải sự đàn áp nhân viên.
Meta lên tiếng biện hộ: Mô hình cần những ví dụ thực tế
Trong một cuộc gọi họp báo cáo tài chính vào tháng 1 năm nay, Giám đốc điều hành Meta Mark Zuckerberg cho biết, năm 2026 sẽ là "năm mà AI bắt đầu thay đổi căn bản cách chúng ta làm việc". Tháng trước, Meta đã thông báo cho nhân viên, ra mắt "Sáng kiến Năng lực Mô hình" (Model Capability Initiative, viết tắt MCI), thu thập thông tin như cú nhấp chuột, thông tin nhập từ bàn phím và ngữ cảnh nội dung màn hình của nhân viên, sau đó sử dụng dữ liệu thu thập được để huấn luyện các tác nhân AI.
Theo một bản ghi nhớ nội bộ mà Reuters tiếp cận được, "Kế hoạch Năng lực Mô hình" (Model Capability Initiative) chạy trên các thiết bị do công ty cấp. Meta mô tả nó là "tự nguyện về mặt tinh thần", nhưng đối với nhân viên sử dụng các ứng dụng chỉ định, trên thực tế nó là "bắt buộc trên thực tế". Liệu cách làm này có thể chịu được sự giám sát ở các khu vực pháp lý có quy định bảo vệ quyền riêng tư nhân viên nghiêm ngặt hơn hay không vẫn chưa rõ ràng; ngược lại, các quy tắc giám sát nơi làm việc hiện hành của Liên minh Châu Âu đặt ra ngưỡng cao hơn luật liên bang Mỹ về mặt "nguyên tắc tương xứng" và "sự đồng ý của nhân viên".
Từ góc độ thuần túy kỹ thuật, tập dữ liệu mà MCI nhắm đến tạo ra thực sự có giá trị đối với một số mô hình huấn luyện AI. Các mô hình học máy thường được hưởng lợi từ dữ liệu tương tác người-máy thực tế để đạt được biểu hiện tinh tế. Ý tưởng là tạo ra trí tuệ nhân tạo có thể học hỏi từ hành vi con người được quan sát, tương tự như nhân viên mới học hỏi bằng cách quan sát người đi trước. Tuy nhiên, gốc rễ của các vấn đề đạo đức và thực tiễn nằm ở cơ chế thu thập dữ liệu. Điểm mấu chốt là, Meta vẫn chưa công khai API công khai, khóa cấu hình hoặc số phiên bản của MCI. Sự thiếu minh bạch này khiến việc kiểm toán độc lập các chức năng cụ thể và hạn chế của phần mềm trở nên khó khăn, làm trầm trọng thêm sự nghi ngờ của nhân viên.
Hiện tại, bên trong công ty, câu nói của Zuckerberg được một số nhân viên hiểu là: những vị trí nào đang được "đưa vào tập dữ liệu". "Điều này khiến tôi cảm thấy rất không thoải mái," một quản lý kỹ thuật viết trên bảng tin nội bộ. Những người khác lo ngại rằng họ đang giúp huấn luyện hệ thống sẽ thay thế chính mình trong tương lai. "Làm thế nào để chúng tôi có thể chọn không tham gia?" một nhân viên hỏi. Theo truyền thông nước ngoài, Giám đốc Công nghệ Meta Andrew Bosworth đã xác nhận rằng trên thực tế, họ không thể từ chối tham gia.
Trong nhiều tháng qua, nhân viên Meta đã liên tục bày tỏ bất mãn trên nền tảng nội bộ và diễn đàn trực tuyến, nhắm vào kế hoạch sa thải quy mô lớn trong năm nay của công ty (kế hoạch này chỉ được xác nhận với nhân viên hơn một tháng sau khi lần đầu được báo cáo), cũng như việc đưa vào phần mềm theo dõi chuột. Chương trình theo dõi này ghi lại chuyển động chuột, cú nhấp, phím bấm và ảnh chụp màn hình trong danh sách ứng dụng công việc được chỉ định. Nhiều nhân viên cho rằng, điều này chẳng khác nào giúp thiết kế robot thay thế chính mình.
Khi được hỏi về vấn đề này, người phát ngôn Meta Andy Stone đã đưa ra một lời giải thích thương mại tương đối trực tiếp: "Nếu chúng tôi muốn xây dựng các tác nhân AI có thể giúp mọi người sử dụng máy tính để hoàn thành các công việc hàng ngày, mô hình của chúng tôi cần những trường hợp sử dụng thực tế, chẳng hạn như di chuyển chuột, nhấp vào nút và duyệt menu thả xuống." Meta cũng cho biết trong một tuyên bố rằng, dữ liệu này được sử dụng để dạy các tác nhân AI cách vận hành phần mềm, và nó chỉ chạy trên các ứng dụng và trang web được chỉ định, chứ không bao phủ tất cả hoạt động máy tính. Hơn nữa, họ đã thực hiện các "biện pháp an toàn" để bảo vệ thông tin nhạy cảm của công ty.
Về việc sẽ còn bao nhiêu nhân viên mất việc, Meta hiện vẫn đang đánh giá. Giám đốc Tài chính Meta Susan Li cho biết với các nhà đầu tư vào tháng 4 rằng, "Chúng tôi thực sự không chắc quy mô tối ưu của công ty trong tương lai là bao nhiêu. Tôi nghĩ hiện tại có rất nhiều thay đổi, đặc biệt là trong bối cảnh năng lực AI phát triển nhanh chóng."
Tài liệu tham khảo:
https://www.reuters.com/sustainability/society-equity/meta-us-employees-organize-protest-against-mouse-tracking-tech-2026-05-12/
https://www.engadget.com/2172212/meta-employees-are-protesting-the-companys-mouse-tracking-program/
Bài viết này đến từ tài khoản công chúng WeChat "AI前线", biên tập: Hoa Vệ
