Robot hình người cuối cùng đã tiến đến gần nhất với khung cảnh gia đình, nhưng không phải làm những việc nhà được kỳ vọng nhiều nhất.
Sau 10 ngày ra mắt, robot hình người U1 chuyên về đồng hành cảm xúc đã thu về hơn 3.800 đơn đặt trước cho Ubtech, tổng tiền đặt cọc vượt hơn 10 triệu nhân dân tệ. Đối với Ubtech, công ty chỉ bán được 1.079 robot hình người vào năm ngoái, lần thử nghiệm này có thể coi là một "đột phá nhỏ".
Mặc vest ôm sát, có thể trang điểm, tích hợp mô hình cảm xúc ‘nuôi dưỡng’, hỗ trợ tùy chỉnh ngoại hình đa chiều, mở hợp tác IP, chỉ dành cho người trưởng thành mua và sử dụng – những đặc điểm này đã nhanh chóng đưa dòng robot hình người phân biệt nam nữ này vào tầm mắt công chúng, đồng thời cũng ám chỉ một nhóm khách hàng khác: người tiêu dùng trẻ trong nền kinh tế người hâm mộ và văn hóa ‘nhị thứ nguyên’ - những người sẵn sàng chi trả cho hình tượng ‘nuôi dưỡng’. Một game thủ ‘nhị thứ nguyên’ thẳng thắn nói với phóng viên Nhật báo Kinh tế Hàng ngày (sau đây gọi là ‘phóng viên Nhật báo Kinh tế Hàng ngày’), ‘Nếu giá kiểm soát trong khoảng 10 vạn tệ, có thể liên kết với IP trò chơi otome (dành cho nữ), chắc chắn sẽ ‘bán cháy hàng’."
Mặt khác, phong cách độc đáo cũng đồng thời gây ra không ít lo ngại, chẳng hạn như hỗ trợ tùy chỉnh có thể dẫn đến vùng xám về bản quyền ‘cực kỳ giống người thật’; việc robot được thiết kế làm bạn tình cảm xúc có thể khiến người dùng phát sinh sự phụ thuộc tình cảm không lành mạnh, làm suy yếu thêm tương tác giữa người với người trong thực tế, v.v.
Trong mắt giới chuyên môn, dòng U1 đánh dấu sự chuyển đổi của robot hình người từ mẫu trình diễn kỹ thuật (Demo) sang sản phẩm tiêu dùng, nhưng tương lai còn phải vượt qua ba thử thách: kiểm soát chuỗi cung ứng, độ tự nhiên của thuật toán cảm xúc, cân bằng tranh cãi về đạo đức. Việc tăng sản lượng, kiểm soát tỷ lệ chính phẩm, tính nhất quán khi giao hàng cũng là những thách thức. Trong ngắn hạn, dòng U1 phù hợp hơn để làm sản phẩm tiêu dùng cảm xúc cao cấp, chứ không phải là giải pháp phổ quát.
Ra mắt 10 ngày, tiền đặt cọc đã vượt 10 triệu tệ
Tỷ lệ chuyển đổi thực sự vẫn còn dấu hỏi
Cuối tháng 5, người sáng lập Ubtech, Chu Kiếm, đã mở tài khoản video của riêng mình, bài đăng đầu tiên công bố là giới thiệu thương hiệu robot hình người cấp tiêu dùng YouWorld. Trong hơn 20 ngày sau đó, Chu Kiếm và Ubtech lần lượt tiết lộ thêm thông tin về dòng robot hình người sinh học siêu mô phỏng kích thước đầy đủ đầu tiên U1 (sau đây gọi là ‘U1’), và mở đặt trước trực tuyến.
Phóng viên Nhật báo Kinh tế Hàng ngày thấy tại cửa hàng mang tên ‘YouWorld JD.com Flagship Store’, hai mẫu robot hình người sinh học siêu mô phỏng (phân biệt nam nữ) hiện đã bắt đầu đặt trước, tiền đặt cọc 3.000 tệ/máy (có thể hoàn lại), dự kiến ra mắt vào ngày 30 tháng 6, giá cả chưa công bố, tiền thanh toán cuối cùng cho đơn hàng sẽ bắt đầu từ rạng sáng ngày 16 tháng 7.
Nguồn ảnh: Ảnh chụp màn hình JD.com
Trong điều kiện chưa công bố giá, theo số liệu thống kê của nền tảng thương mại điện tử, tính đến thời điểm phát hành (8h tối ngày 12/6), U1 đã nhận được gần 4.000 đơn đặt hàng trước. Lúc này U1 mở bán đặt trước chỉ mới 10 ngày (mở đặt trước từ ngày 2/6), tính như vậy, chỉ riêng tiền đặt cọc, Ubtech đã thu về hơn 10 triệu tệ.
Kết hợp với mô tả sản phẩm trên nền tảng thương mại điện tử, dòng U1 có hai phiên bản nam và nữ, trong đó phiên bản nam cao 183 cm, nặng 42 kg; phiên bản nữ cao 168 cm, nặng 35,2 kg, cả hai phiên bản đều hỗ trợ kết nối Wi-Fi, thời lượng pin sạc một lần từ 2 đến 4 giờ, không có chứng nhận ‘3C’; tích hợp 88 khớp chuyển động tự do cao; trang bị mô hình cảm xúc lớn ‘nuôi dưỡng’, lưu trữ ký ức mã hóa cục bộ, hỗ trợ tùy chỉnh ngoại hình đa chiều, đã mở hợp tác IP.
So với thông số, hiệu ứng thị giác của hai robot càng ‘thu hút ánh nhìn’. Trong nhiều video Chu Kiếm đăng tải, video có lượng ‘chuyển tiếp, bình luận, thích’ nhiều nhất là một video quay thực tế.
Trong video, robot phiên bản nam mặc vest ôm sát, đeo kính gọng vàng; robot phiên bản nữ đang được trang điểm, từ phấn mắt, má hồng đến highlighter đầy đủ. Hai robot có thể chớp mắt, quay đầu, ‘không khí’ tràn đầy. Những biệt danh như ‘người mẫu nam robot’, ‘bạn gái cyber’ cũng bắt đầu xuất hiện trên mạng xã hội.
Nguồn ảnh: Ảnh chụp màn hình Video Account
Tuy nhiên, cũng có không ít cư dân mạng đưa ra ý kiến, chẳng hạn như phản ứng của robot hơi chậm, cứng nhắc; trình độ thông minh hạn chế; trang điểm không tự nhiên, quá ‘mặt truyện tranh’, v.v.
Đáng chú ý là, đa số robot sinh học trên thị trường hiện nay chỉ có đầu, hoặc không thể cử động, các chi tiết như dòng U1 có thể đi lại bằng hai chân hay không, có thể cầm nắm đồ vật hay không trở thành điểm then chốt được nhiều người tiêu dùng truy hỏi.
Tính đến thời điểm phát hành, thông tin Ubtech đã công khai không trình diễn khả năng đi lại và tay của U1. Phóng viên Nhật báo Kinh tế Hàng ngày đã hỏi phía Ubtech về vấn đề này, người phụ trách liên quan cho biết dự án này được bảo mật cao, sau này sẽ tiết lộ thêm chi tiết.
Ngoài cư dân mạng, thị trường vốn cũng có phản hồi. Ngày hôm sau khi tiết lộ lượng đơn hàng vượt 2.000 máy (ngày 8/6), cổ phiếu Ubtech tăng hơn 6%. Nền tảng chứng khoán Tonghuashun giải thích biến động giá cổ phiếu lần này là ‘đơn hàng robot sinh học bán cháy + hợp tác công nghiệp triển khai’.
Theo quan sát viên ngành, Trần Tùng Thanh, người sáng lập Công ty TNHH Công nghệ Trí Vân Quảng Châu, việc U1 thu hút sự chú ý không phải do thông số kỹ thuật dẫn đầu, mà là lần đầu tiên biến ‘robot hình người’ thành một sản phẩm tiêu dùng cảm xúc hoàn chỉnh, đưa robot từ ‘sản phẩm triển lãm công nghệ’ thành ‘đề xuất lối sống’. Người tiêu dùng mua không phải là sản phẩm xác định, mà là một loại ‘quyền chọn’ cho cuộc sống tương lai. Ngoài ra, robot sinh học Thái Minh trên Tết Nguyên Đán đã làm công tác giáo dục thị trường, ‘Ubtech chọn thời cơ rất chuẩn.’ Trần Tùng Thanh nói.
Tuy nhiên, theo Trần Tùng Thanh, gần 4.000 đơn đặt trước là một thách thức về năng lực sản xuất cấu trúc đối với Ubtech. Dù sao tiền đặt cọc có thể hoàn lại, tỷ lệ chuyển đổi thực sự vẫn còn dấu hỏi. U1 liên quan đến 88 bậc tự do, chất liệu da, tùy chỉnh trang điểm, độ phức tạp của chuỗi cung ứng v.v. khó hơn so với dòng Walker trong khung cảnh công nghiệp, việc tăng sản lượng, kiểm soát tỷ lệ chính phẩm, tính nhất quán khi giao hàng đều là thách thức. Quan trọng hơn là, nếu trải nghiệm giao hàng đợt đầu không tốt, những đánh giá tiêu cực trên mạng xã hội sẽ lan truyền theo cấp số nhân. ‘Vì vậy, điều cấp bách nhất của Ubtech hiện nay không phải là có thể chế tạo được hay không, mà là có thể khiến người dùng đợt đầu sẵn sàng khoe đơn hàng hay không.’ Trần Tùng Thanh nói.
Vương Văn Đào, Ủy viên Ủy ban Tài chính Ngân hàng Trung ương Dân kiến, Giám đốc Văn phòng Nghiên cứu Giáo dục Đại học, Phòng Kế hoạch Phát triển, Đại học Công nghệ Trùng Khánh thẳng thắn nói, U1 là bước nhảy vọt của robot hình người từ Demo (mẫu) kỹ thuật sang sản phẩm tiêu dùng, phía sau còn có ba thử thách: kiểm soát chuỗi cung ứng, độ tự nhiên của thuật toán cảm xúc, cân bằng tranh cãi về đạo đức. Trong ngắn hạn, nó phù hợp hơn để làm sản phẩm tiêu dùng cảm xúc cao cấp, chứ không phải là giải pháp phổ quát.
Nhóm người có giá trị tài sản ròng cao tiêu dùng cảm xúc là đối tượng mục tiêu?
Gần 4.000 đơn đặt trước, rốt cuộc đến từ nhóm người dùng nào?
Chiêm Quân Hào, người sáng lập Công ty Tư vấn Định vị Thương hiệu Phúc Kiến Hoa Sách, chuyên gia về định vị chiến lược, cho rằng U1 chủ đạo là đồng hành cảm xúc, nhóm khách hàng cốt lõi nên là đông đảo thanh niên độc thân sống một mình, người cô đơn đô thị, đồng thời cũng bao phủ một lượng nhỏ người có sở thích trải nghiệm tò mò, đam mê công nghệ.
Trần Tùng Thanh lại xác định nhóm khách hàng tập trung hơn. Ông cho rằng, nhóm khách hàng chính của U1 không phải là người đam mê công nghệ cực đoan, mà là nhóm người có giá trị tài sản ròng cao tiêu dùng cảm xúc. Từ định vị ‘chỉ dành cho người trưởng thành mua’ và ‘đồng hành cảm xúc’ v.v., người dùng mục tiêu phần lớn là nhóm trung lưu từ 35 đến 50 tuổi, có thực lực kinh tế nhất định, sống một mình hoặc con cái rời khỏi nhà, cùng một số người tiêu dùng có nhu cầu đồng hành đặc biệt.
Ngoài ra, hợp tác IP và tùy chỉnh ngoại hình ám chỉ một nhóm khách hàng khác: người tiêu dùng trẻ trong nền kinh tế người hâm mộ và văn hóa ‘nhị thứ nguyên’ – những người sẵn sàng chi trả cho hình tượng ‘nuôi dưỡng’. ‘Về bản chất, sản phẩm này bán không phải là thuộc tính công cụ, mà là ‘bù đắp cảm xúc’, lấp đầy khoảng trống quan hệ giữa người với người trong xã hội hiện đại.’ Trần Tùng Thanh nói.
Tuy nhiên, muốn làm tốt ‘nuôi dưỡng’ cũng không dễ dàng.
Theo giới thiệu của Trần Tùng Thanh, đa số mô hình lớn thông thường ở chế độ ‘không trạng thái’, mỗi lần đối thoại đều là tương tác hoàn toàn mới, trong khi sự khác biệt cốt lõi của mô hình cảm xúc lớn ‘nuôi dưỡng’ nằm ở khả năng ghi nhớ dài hạn và tiến hóa nhân cách. Nó dựa vào việc lưu trữ mã hóa cục bộ để liên tục ghi lại, học hỏi sở thích và mô hình cảm xúc của người dùng, hình thành ‘hồ sơ nhân cách’ riêng biệt, về bản chất tương tự như một hệ thống RAG (tạo sinh tăng cường truy xuất, một trong những công nghệ tiên phong của mô hình lớn hiện nay) chạy liên tục, đồng thời kết hợp vòng lặp phản hồi cảm xúc.
‘Hiện nay trên thị trường, ‘Fuzai’ của Luobo AI cũng chủ đạo ‘nuôi dưỡng’. Nhưng đó là đồ chơi thời trang để bàn, Ubtech đã chuyển khái niệm này lên robot hình người kích thước đầy đủ, độ khó kỹ thuật và chiều sâu khung cảnh hoàn toàn khác. Tuy nhiên, ‘nuôi dưỡng’ cần một lượng lớn dữ liệu tương tác thực tế để cung cấp, liệu Ubtech có đủ khả năng vòng lặp dữ liệu hay không vẫn cần quan sát.’ Trần Tùng Thanh nói.
Phù hợp với dự đoán trong ngành, người chơi ‘nhị thứ nguyên’ kỳ cựu Tiểu Thời (biệt danh) rất hào hứng với sản phẩm này.
‘Nếu có thể làm thành robot sinh học AI hóa thực thể của trò chơi otome (thể loại trò chơi được nghiên cứu và sản xuất chuyên biệt cho nhóm người chơi nữ, chủ yếu từ góc nhìn nữ giới, chú trọng trải nghiệm cảm xúc ảo), sẽ bán cháy hàng. Việc hiện thực hóa hình tượng trò chơi 2D khó khăn hơn, nhưng trò chơi ‘Love and Deep Space’ (tên trò chơi) vốn là trò chơi mô hình 3D, nếu có thể trực tiếp làm thành robot sinh học, chắc chắn sẽ bán cháy hàng.’ Tiểu Thời nói với phóng viên Nhật báo Kinh tế Hàng ngày.
Tuy nhiên, Tiểu Thời cũng đề cập, giá cả là yếu tố hạn chế rất quan trọng. Nếu tương đối ‘thân thiện’ sẽ có nhiều người chơi sẵn sàng chi trả. Nhưng nếu lên đến mức mười mấy vạn hoặc hai ba mươi vạn tệ, ảnh hưởng sẽ khó mở rộng trong nhóm người dùng này. ‘Thực ra tôi nghĩ nếu có thể giữ ở mức khoảng 10 vạn tệ/máy trở xuống, không lên 15 vạn thì có thể bán tốt hơn một chút.’ Tiểu Thời nói.
Chỉ dành cho người trưởng thành mua và sử dụng
Chuyên gia trong ngành: Cần lưu ý nguy cơ về bản quyền và đạo đức
Cần lưu ý là, tiền đề để Tiểu Thời hào hứng với U1 là cô ấy có khuôn mặt mình muốn, hay nói cách khác là hình tượng IP cố định. Nhưng liệu có thể hợp tác với IP nổi tiếng lớn như vậy hay không, hiện vẫn cần quan sát. Tiểu Thời biết được, đã có công ty trò chơi bắt tay vào tự làm robot sinh học.
Nếu không thể hợp tác với IP nổi tiếng, liệu có người chơi yêu cầu tùy chỉnh một số khuôn mặt tương tự không?
‘Cảm giác tùy chỉnh ngoại hình đa chiều chính là dung hợp các IP trò chơi otome lớn, vấn đề là phải thương lượng với công ty trò chơi về vấn đề bản quyền.’ Tiểu Thời nói với phóng viên Nhật báo Kinh tế Hàng ngày, trước đây trong giới cũng có sản phẩm tương tự, như một số búp bê BJD (chỉ chung các loại búp bê người có khớp cầu tinh xảo, có thể cử động) tùy chỉnh cá nhân. Người chơi sẽ thông qua tùy chỉnh chi tiết như mặt trang điểm, tay chân v.v. để làm thành hình tượng cụ thể mình muốn, cũng có nhiều nhân vật truyện tranh hoặc người nổi tiếng, nhưng rất ít khi xảy ra vấn đề bản quyền.
‘Chủ yếu là búp bê không liên quan đến lợi nhuận. Ví dụ như đặt tóc giả gì đó, đều là đặt nguyên liệu, sau đó tìm thợ làm tóc (thương gia làm tóc cho búp bê) để làm thành kiểu mình thích, bao gồm tìm thợ trang điểm (thương gia làm trang điểm cho búp bê) vẽ thành kiểu cô ấy thích. Dù sao không liên quan đến lợi nhuận quy mô, sẽ không tồn tại vấn đề xâm phạm bản quyền nghiêm trọng như vậy.’ Tiểu Thời nói.
Về vấn đề này, Trần Tùng Thanh thẳng thắn nói, hiện tại mà nói, việc hỗ trợ tùy chỉnh ngoại hình thực sự tồn tại rủi ro bản quyền, và là hai chiều. Nếu người dùng yêu cầu tùy chỉnh hình tượng của một ngôi sao hoặc người nổi tiếng nào đó, nhà sản xuất cần gánh vực nghĩa vụ thẩm tra quyền hình ảnh. Mà ngoại hình mô phỏng người thật cao độ, còn sẽ thúc đẩy ‘vùng xám’ không hoàn toàn sao chép, chỉ thần thái tướng mạo tương tự, đề nghị doanh nghiệp xây dựng cơ chế thẩm tra trước, giới hạn tùy chỉnh ngoại hình trong IP nguyên bản hoặc hình tượng tự có của người dùng, tránh vướng vào tranh chấp xâm phạm bản quyền.
Do chưa chính thức ra mắt, hiện chỉ có thể thấy Ubtech quy định rõ ràng quy tắc mua hàng: chỉ dành cho người trưởng thành mua và sử dụng.
Ngoài bản quyền, vấn đề được bàn luận sôi nổi trong ngành còn tập trung ở khía cạnh đạo đức.
Chiêm Quân Hào cho biết, ngoại hình mô phỏng cực kỳ chân thực dễ khiến công chúng sinh ra tâm lý khó chịu, sợ hãi, đồng thời có thể gây ra vấn đề suy yếu tương tác xã hội giữa người với người, phụ thuộc cảm xúc quá mức, rò rỉ dữ liệu riêng tư, v.v. Ngành hiện nay thiếu quy phạm đạo đức và tiêu chuẩn giám sát tương ứng, tranh cãi có thể sẽ tồn tại lâu dài. Trần Tùng Thanh cũng đề cập, U1 hiện đang ở trong vùng ‘thung lũng’ mô phỏng con người cao độ nhưng chưa hoàn hảo, nếu động tác mặt hoặc biểu cảm không đủ tự nhiên, ngược lại sẽ kích hoạt sự bài trừ bản năng của người dùng.
‘Vấn đề sâu xa hơn nằm ở chỗ, khi robot được định vị là bạn tình cảm xúc, nó thực tế đang thay thế mối quan hệ xã hội riêng tư nhất của con người, có thể gây ra hai vấn đề lớn: một là người dùng phát sinh sự phụ thuộc tình cảm không lành mạnh vào máy móc; hai là làm suy yếu thêm tương tác giữa người với người trong thực tế.’ Đối với loại vấn đề này, Trần Tùng Thanh cho rằng nhà sản xuất robot cần xây dựng ‘lan can đạo đức’, chẳng hạn như thông báo rõ ràng cho người dùng sản phẩm là thiết bị AI, đưa ra đề xuất thời gian sử dụng hợp lý, tránh các khung cảnh tương tác quá mô phỏng con người vào ban đêm, v.v.
‘Công nghệ có thể lao nhanh, nhưng sự chuẩn bị tâm lý xã hội cần thời gian.’ Trần Tùng Thanh nói.
Bài viết này từ tài khoản công chúng WeChat: Nhật báo Kinh tế Hàng ngày , tác giả: phóng viên Nhật báo Kinh tế Hàng ngày, tiêu đề gốc: ‘Đã có ‘người bạn robot’ rồi! 10 ngày đã đặt trước 3.800 máy, phiên bản nam mặc vest ôm sát, phiên bản nữ có thể trang điểm, tích hợp mô hình cảm xúc ‘nuôi dưỡng’, chỉ dành cho người trưởng thành mua! Chuyên gia trong ngành: Cần lưu ý nguy cơ về đạo đức’
