Tác giả: Mike Dudas, Người sáng lập The Block & 6th Man Ventures
Biên dịch: Ken, ChainCatcher
Không tồn tại một câu trả lời đơn giản hay "phù hợp cho mọi trường hợp" cho việc liệu cấu trúc "token kép + cổ phần" có khả thi hay không. Nhưng có một nguyên tắc cốt lõi là bạn phải tin tưởng tuyệt đối rằng đội ngũ không chỉ xuất sắc mà còn có tinh thần lâu dài, cam kết xây dựng một doanh nghiệp cấp độ do người sáng lập dẫn dắt, có thể tồn tại hàng thập kỷ như Changpeng Zhao (CZ) đã làm.
Tôi cho rằng, đối với các dự án ứng dụng (application layer) cần sự lãnh đạo lâu dài, trong nhiều trường hợp, cơ chế token thực sự kém hiệu quả hơn so với cấu trúc cổ phần. Ví dụ, bạn có thể thấy nhiều nhà sáng lập của các giao thức DeFi 1.0 phần lớn đã rời khỏi dự án của họ, nhiều dự án trong số đó đang vật lộn và về cơ bản được vận hành trong "chế độ bảo trì" bởi DAO và những người làm bán thời gian khác. Thực tế đã chứng minh, DAO và bỏ phiếu theo trọng số token không phải là cơ chế tốt để đưa ra quyết định sáng suốt cho các dự án (đặc biệt là ở tầng ứng dụng), chúng không thể quyết định nhanh chóng và thiếu kiến thức cũng như năng lực ở cấp độ "được dẫn dắt bởi người sáng lập".
Tất nhiên, mô hình thuần cổ phần cũng không hoàn toàn vượt trội hơn token. Binance là một minh chứng rõ ràng - token đã trao cho họ khả năng cung cấp giảm giá phí giao dịch, staking để nhận airdrop, quyền truy cập cũng như các quyền lợi khác liên quan đến hoạt động kinh doanh cốt lõi và blockchain, những chức năng mà quyền sở hữu cổ phần không thể mang lại một cách rõ ràng.
"Token sở hữu" (Ownership token) cũng có những hạn chế của nó, hiện tại rất khó để áp dụng trực tiếp vào bên trong sản phẩm hoặc giao thức. Các ứng dụng và mạng phân tán (dApps) về bản chất khác với các công ty truyền thống (nếu không thì chúng ta ở trong ngành này để làm gì?), cổ phần thuần túy rõ ràng là kém linh hoạt hơn token. Tương lai chắc chắn có thể xuất hiện các thiết kế token kiểu "cổ phần+", nhưng đó không phải là hiện trạng (hơn nữa, việc thiếu luật về cấu trúc thị trường ở Mỹ hiện nay khiến cho việc phát hành token thuần túy giống cổ phần với khả năng thu hút giá trị trực tiếp và quyền lợi pháp lý vẫn còn nhiều rủi ro).
Tóm lại, bạn có thể hình dung một viễn cảnh (như Lighter đã mô tả): thực thể cổ phần hoạt động theo mô hình "chi phí cộng thêm" (cost-plus), như một động cơ phục vụ cho giao thức được vận hành bằng token. Trong kiến trúc này, mục tiêu của thực thể cổ phần không phải là tối đa hóa lợi nhuận, mà là cam kết tối đa hóa giá trị của token giao thức và hệ sinh thái. Nếu mô hình này hoạt động, đó sẽ là một tin cực kỳ tốt cho những người nắm giữ token. Bởi vì bạn có một thực thể Labs được tài trợ đầy đủ (ví dụ: Lighter có kho bạc token có thể được sử dụng cho phát triển dài hạn), và đội ngũ cốt lõi nắm giữ một lượng token lớn, do đó có động lực cực kỳ mạnh mẽ để thúc đẩy giá trị token tăng lên (đồng thời duy trì tính nguyên bản crypto và đặc tính on-chain của thiết kế token cốt lõi, tách biệt nó với thực thể Labs phức tạp về mặt cấu trúc).
Trong mô hình này, bạn thực sự cần phải tin tưởng cao độ vào đội ngũ, bởi vì trong hầu hết các trường hợp hiện tại, người nắm giữ token không có sự đảm bảo quyền lợi pháp lý mạnh mẽ. Ngược lại, nếu bạn không tin rằng đội ngũ có khả năng thực thi và tạo ra giá trị cho chính số token mà họ nắm giữ nặng, thì ngay từ đầu bạn đã tham gia vào dự án này để làm gì?
Rốt cuộc, tất cả phụ thuộc vào năng lực, độ tin cậy, khả năng thực thi, tầm nhìn và hành động thực tế của đội ngũ. Một đội ngũ xuất sắc càng ở lại thị trường lâu dài và hoàn thành những điều họ đã hứa, token của họ càng có "Hiệu ứng Lindy" mạnh mẽ. Chỉ cần đội ngũ duy trì giao tiếp tốt và thông qua mua lại, quản trị thực chất cũng như tính hữu dụng trong giao thức cơ bản, hướng giá trị một cách rõ ràng vào token, chúng ta sẽ thấy những token chất lượng cao nhất vào năm 2026 - ngay cả khi chúng tồn tại thực thể cổ phần/Labs - bùng nổ.
