Tác giả gốc: Vaidik Mandloi
Biên dịch: Chopper, Foresight News
Tuần trước, Aave đã thông báo sẽ đóng cửa thị trường cho vay trên sáu blockchain. Mỗi blockchain trong số này chỉ tạo ra doanh thu dưới 5.000 USD mỗi quý. Với tỷ lệ chia sẻ doanh thu thông thường của Aave là 13 cent trên mỗi 1 USD lãi suất, lợi nhuận mà họ thu được trên Mentis và Aptos chỉ đủ cho một bữa tối. Ngược lại, việc triển khai của Aave trên Ethereum đã tạo ra doanh thu 142 triệu USD vào năm ngoái; đồng thời, họ mở rộng sang các blockchain mới như Linea, với phiên bản V4 đạt quy mô tiền gửi hơn 300 triệu USD.
Bài viết này sẽ phân tích sâu về những gì sẽ xảy ra với các blockchain này khi Aave rút đi, liệu có dự án nào tiếp quản Aave hay không. Nếu không có ai tiếp quản, các blockchain này có thể mất vĩnh viễn chức năng tín dụng.
Phản Ứng Dây Chuyền Sụp Đổ
Khi một giao thức cho vay hàng đầu rời khỏi một blockchain, điều gì sẽ xảy ra? Trước tiên, hãy xem xét các trường hợp trong quá khứ.
Trường hợp đầu tiên là Harmony Protocol. Vào tháng 6 năm 2022, cầu nối xuyên chuỗi chính Horizon của nó bị tấn công, thiệt hại khoảng 100 triệu USD. Là giao thức cho vay lớn nhất trên blockchain này, Aave đã đóng băng toàn bộ tài sản dự trữ trên chuỗi. Cuối năm đó, cộng đồng đã đưa ra một đề xuất cứu trợ, nhưng bị 99% chủ sở hữu token Aave bác bỏ. Ngày nay, blockchain này đã không còn tồn tại, nguyên nhân gốc rễ là hoàn toàn mất thanh khoản cho vay.
Bạn có thể thắc mắc: Tại sao không thể chỉ cần fork Aave và triển khai lại trên Harmony? Rốt cuộc, mã nguồn mở, việc triển khai một giao thức cho vay chỉ mất chưa đầy một ngày. Điều này đúng, nhưng điều dễ bị bỏ qua là: thị trường cho vay còn cần có một oracle được hỗ trợ bởi các nhà cung cấp vốn để định giá tài sản thế chấp; cần có đủ thanh khoản DEX để đảm bảo khi người vay bị thanh lý, tài sản thế chấp có thể được bán tự động mà không gây ra trượt giá trên 40%.
Đồng thời cần có sự công nhận của các nhà phát hành stablecoin đối với blockchain này, hỗ trợ việc mua lại gốc trên chuỗi. Tức là các nhà phát hành như Circle, Tether có thể phát hành token gốc trên chuỗi đó, người dùng không cần chuyển chuỗi, có thể trực tiếp đổi USDC thành tiền pháp định. Sau khi cầu nối của Harmony bị tê liệt, tất cả stablecoin trên chuỗi mất neo, oracle không hoạt động, cơ chế thanh lý hoàn toàn không thể chạy. Toàn bộ bộ phận hỗ trợ thị trường cho vay ngừng hoạt động cùng lúc. Sau đó, không có bên nào có động lực thương mại để xây dựng lại hệ thống này. Trên một blockchain không còn nhu cầu cho vay, ai còn muốn chi tiền để duy trì oracle?
Một trường hợp điển hình khác là Fantom, vào năm 2023, nó cũng bị tấn công bởi hacker cầu nối. Trước đó, 78% vốn hóa thị trường của blockchain này phụ thuộc vào cầu nối này. Sau khi bị tấn công, giá USDC phiên bản cầu nối trên Fantom giảm mạnh xuống khoảng 0,22 USD, giá trị của nhiều tài sản thế chấp bị thu hẹp, rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán.
Điều đáng suy nghĩ nhất là: Fantom từng là blockchain DeFi lớn thứ ba trong ngành, có người dùng thực và nhu cầu cho vay thực. Ngay cả khi có nền tảng này, nó vẫn không thể xây dựng lại thị trường tín dụng. Đối với một blockchain đang mất dần người dùng, chi phí xây dựng lại cơ sở hạ tầng cơ bản của oracle và stablecoin luôn cao hơn lợi nhuận có thể đạt được, nhóm người dùng cốt lõi đã rời đi từ lâu.
Sau đó, Fantom đã thử đổi tên và khởi động lại thành Sonic, cố gắng chỉ dựa vào vốn để xoay chuyển tình thế. Dự án đã thực hiện airdrop token trị giá 190 triệu USD, trong ngày đầu tiên ra mắt, Aave, Silo, Euler đều được triển khai, Wintermute hỗ trợ tạo lập thị trường. Nhưng kết quả không như mong đợi, dự án bị tấn công bởi Sybil. Người gửi tiền và người vay phần lớn là cùng một nhóm người dùng: gửi tài sản để tích điểm airdrop, sau đó dùng chính tài sản đó để thế chấp vay, tối đa hóa lợi ích từ điểm. TVL có sự pha loãng, cùng một nguồn vốn được thống kê lặp đi lặp lại thông qua đòn bẩy vòng lặp.
Nhu cầu cho vay hoàn toàn đến từ khuyến khích airdrop, chứ không phải từ nhu cầu khách quan về vốn lưu động, đòn bẩy từ hoạt động kinh tế thực trên chuỗi. Ví dụ, người dùng Ethereum vay có thể là để stake vòng lặp stETH, hoặc để có vốn cho chiến lược giao dịch, bất kể giao thức có phát phần thưởng hay không, nhu cầu đều tồn tại thực sự. Nhưng trên Sonic, một khi loại bỏ khuyến khích, sẽ không có nhu cầu cho vay thực sự. Điều này trực tiếp dẫn đến, sau khi hợp tác với Wintermute hết hạn, TVL trên chuỗi giảm mạnh 98%, giá token giảm xuống dưới 1 cent, hai nhà sáng lập cùng từ chức khỏi hội đồng quản trị. Trợ cấp và hợp tác tạo lập thị trường có thể tạo ra vẻ bề ngoài của một thị trường tín dụng giả, nhưng không thể duy trì nó hoạt động lâu dài.
Nguồn dữ liệu: DeFiLlama
Nhìn vào các blockchain như Soneium, Aptos, Zksync, Scroll mà Aave sắp rút khỏi lần này, tình hình còn tồi tệ hơn cả Harmony, Fantom. Tiền gửi trên chuỗi đã giảm 95%, doanh thu từ hoạt động cho vay hàng quý dưới 5.000 USD.
Harmony và Fantom ít nhất trước khi bị hacker tấn công, có nhu cầu cho vay gốc được tạo ra từ người dùng thực. Còn sáu blockchain này, từ đầu đến cuối đều không hình thành được nhu cầu kinh doanh gốc. Những blockchain này trung bình huy động được 250 triệu USD mỗi chain, cũng đã triển khai giao thức cho vay hiệu quả nhất về chi phí trong DeFi, nhưng vẫn không thể thúc đẩy nhu cầu thực.
Nguồn dữ liệu: Trang quản trị Aave
Việc rút đi của Aave còn sẽ kích hoạt phản ứng dây chuyền. Nhiều người không nhận ra, Aave là trụ cột cốt lõi của cơ sở hạ tầng tài chính trên các blockchain này. Hầu như tất cả các oracle Chainlink trên các chain này, chi phí duy trì đều do Aave gánh chịu, xét cho cùng Aave là bên gọi lớn nhất. Sau khi Aave rút đi, tất cả nhà cung cấp dịch vụ oracle sẽ đánh giá lại, liệu có nên tiếp tục duy trì feed giá cho một blockchain không có thị trường cho vay hoạt động hay không. Các nhà tạo lập thị trường cũng vì lý do tương tự, sẽ ngừng rót vốn vào DEX trên các blockchain này. Ngay cả các nhà phát hành stablecoin, cũng sẽ không cung cấp hỗ trợ phát hành gốc cho các blockchain có doanh thu hàng tháng dưới một nghìn USD. Một nhà cung cấp dịch vụ rời đi, sẽ đẩy nhanh việc nhà cung cấp dịch vụ tiếp theo rời đi, tính khả thi thương mại của tất cả nhà cung cấp dịch vụ, đều được xây dựng dựa trên tiền đề các dịch vụ hỗ trợ khác vận hành bình thường.
Tài nguyên sẽ tăng tốc hội tụ về các blockchain hoạt động tốt, thanh khoản dồi dào, thị trường cho vay có thể hoạt động bình thường. Việc cơ sở hạ tầng của mỗi blockchain nhỏ rút lui, sẽ củng cố thêm hiệu ứng tập trung của các blockchain hàng đầu, từ đó làm cho logic thương mại duy trì cơ sở hạ tầng cho vay riêng của các blockchain nhỏ còn lại trở nên yếu hơn.
Sự tập trung hóa này sẽ tự củng cố, cho vay là nền tảng của toàn bộ hệ thống tài chính của một blockchain. Không có cho vay, hầu hết các chiến lược tạo lợi nhuận không thể chạy, nhiều chiến lược cần dùng một loại tài sản thế chấp để vay một loại tài sản khác; tạo lập thị trường thanh khoản hiệu quả cũng không thể thực hiện, vị thế thanh khoản tập trung thường phụ thuộc vào vốn vay. Một khi cho vay biến mất, tất cả ứng dụng tài chính được xây dựng trên nó sẽ mất nền tảng. Sau đó, nhà phát triển lần lượt rời đi, hoạt động trên chuỗi tiếp tục sụt giảm, càng không có nhà cung cấp dịch vụ cơ sở hạ tầng nào muốn ở lại.
Chính vì vậy, Aave đặt ra ngưỡng cho việc triển khai blockchain mới trong tương lai: doanh thu tối thiểu hàng năm phải đạt 2 triệu USD. Số tiền này về cơ bản là chi phí duy trì oracle, giám sát rủi ro, thanh lý toàn bộ cơ sở hạ tầng cho vay của một blockchain. Điều này cũng cho thấy đầy đủ rằng, mô hình blockchain huy động hàng trăm triệu USD, dựa vào trợ cấp thanh khoản để triển khai nhanh chóng trong quá khứ, đã không còn hiệu quả, không còn tính bền vững.
Không Phải Là Thách Thức Riêng Của Ngành Công Nghiệp Crypto
Blockchain mất cơ sở hạ tầng tín dụng, không phải là hiện tượng duy nhất trong lĩnh vực crypto. Bất kỳ ngành nào có chi phí cố định cao, nhưng quy mô thị trường nhỏ hẹp, đều sẽ xuất hiện vấn đề tương tự.
Sau năm 2008, các ngân hàng lớn trên thế giới bắt đầu cắt đứt nghiệp vụ ngân hàng đại lý với một số quốc gia nhỏ. Logic rất giống với Aave: giám sát chống rửa tiền, báo cáo tuân thủ, mỗi quan hệ hợp tác được thiết lập đều phải trả chi phí cố định, doanh thu từ một số nghiệp vụ xuyên biên giới nhỏ không đủ để bù đắp chi phí. Trong giai đoạn 2011-2022, quan hệ hợp tác ngân hàng đại lý hiệu quả trên toàn cầu giảm 30%. Kênh thanh toán USD của các quốc đảo Thái Bình Dương giảm hơn 60%, một số quốc gia chỉ còn lại một ngân hàng đại lý. Tình hình nghiêm trọng đến mức Ngân hàng Thế giới phải bỏ ra 69 triệu USD để trợ cấp, duy trì nhà cung cấp dịch vụ thanh toán cuối cùng của 8 quốc gia Thái Bình Dương tiếp tục hoạt động.
Và giữa ngành công nghiệp crypto và trường hợp truyền thống, tồn tại sự khác biệt then chốt. Trong hệ thống ngân hàng đại lý truyền thống, còn có Ngân hàng Thế giới đứng ra bảo lãnh, do các ngân hàng trung ương, cơ quan phát triển cung cấp trợ cấp để duy trì nghiệp vụ. Nhưng trong ngành công nghiệp crypto, hầu như không tồn tại cơ chế bảo lãnh này, và đây chính là thực tế mà các blockchain này đang trải qua. Một ngân hàng trung bình chỉ chi phí tuân thủ mỗi năm đã mất 15-40 triệu USD, Ngân hàng Thế giới đầu tư 68 triệu USD, cũng chỉ để giữ được kênh thanh toán USD cuối cùng của 8 quốc gia. Trong khi tổng chi phí hợp đồng giám sát rủi ro của tất cả blockchain của Aave chỉ là 5-8 triệu USD, sáu blockchain này thậm chí không đủ khả năng chi trả phần chi phí phân bổ này.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là cho vay DeFi tổng thể đang thu hẹp, thực tế ngược lại: ngành công nghiệp tăng trưởng nhanh chóng, đồng thời tập trung cao độ. TVL của Morpho trong vòng một năm tăng từ 105 triệu USD lên hơn 8 tỷ USD; Euler trong vài tháng ngắn ngủi, từ 6 triệu USD mở rộng lên 300 triệu USD. Phiên bản V4 của Aave ra mắt chưa đầy vài tháng, tiền gửi đã vượt 300 triệu USD, Ngân hàng Société Générale cũng trở thành ngân hàng truyền thống đầu tiên kết nối với giao thức cho vay DeFi. Thị trường tín dụng sôi động, nhưng tài nguyên tập trung ở Ethereum, và hai đến ba mạng lớp 2 như Base, Arbitrum, chứ không phân tán ra hàng chục blockchain.
Trong quá khứ, nhiều blockchain ra đời, với giả định đằng sau là: chi phí triển khai cơ sở hạ tầng cực thấp, mỗi blockchain đều có thể xây dựng hệ thống tài chính của riêng mình. Giả định này chỉ đúng một nửa, chi phí để ra mắt một blockchain thực sự thấp, nhưng chi phí để vận hành một cơ sở hạ tầng tín dụng trên đó lại rất cao. Nhìn vào các mạng lớp 2 hiện tại, Ethereum và ba blockchain hàng đầu chiếm 90% TVL. Các blockchain còn lại chỉ có thể tranh giành phần thị phần mỏng manh, lợi nhuận ít ỏi này thậm chí không đủ để trang trải chi phí cho một bộ feed giá của Chainlink. Trong tương lai, các blockchain này có thể sẽ xuất hiện một phiên bản fork Aave với khiếm khuyết về oracle, cũng có thể sẽ chẳng còn lại gì.
