Cục Dự trữ Liên bang Mỹ vẫn chưa có kết luận về việc "tăng lãi suất hay giảm lãi suất", trong khi đó, staking Ethereum, "lãi suất chuẩn tài chính trên chuỗi" này, lại bắt đầu thảo luận về "giảm lãi suất" trước.
EIP-8363 gần đây đã tạo ra cuộc thảo luận sôi nổi trong cộng đồng, đề xuất một cơ chế phát hành mới khá trái với thông thường: khi tỷ lệ ETH staking tiếp tục tăng lên, dần dần tăng tỷ lệ đốt trong phần thưởng cho validator; khi tỷ lệ staking toàn mạng lưới tiến gần đến 50%, việc đốt sẽ hoàn toàn bù đắp phần thưởng phát hành.
Nói cách khác, khi tỷ lệ ETH staking toàn mạng đạt 50%, lợi suất hàng năm (APR) từ staking sẽ giảm xuống gần bằng 0!
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là tổng thu nhập từ Staking khi đó sẽ chính xác bằng 0, bởi vì các validator vẫn có thể nhận được các khoản thu nhập khác như phí giao dịch ở tầng thực thi (execution layer), MEV, v.v., nhưng đối với phần thưởng phát hành hiện đang chiếm phần lớn thu nhập từ staking, điều này chắc chắn gần như là một đòn "rút củi đáy nồi".
Một hòn đá ném tung mặt nước.
Cần biết rằng, tại thời điểm viết bài, đã có hơn 40 triệu ETH tham gia Staking trên toàn mạng, gần bằng khoảng 35% tổng nguồn cung, và APR ở tầng giao thức cũng đã giảm xuống khoảng 2,6%. Do đó, một vấn đề trước đây có vẻ xa vời bỗng nhiên được đặt ra trước mặt Ethereum:
Khi ngày càng có nhiều ETH sẵn sàng tham gia Staking, Ethereum còn có cần thiết tiếp tục khuyến khích nhiều ETH hơn vào staking thông qua việc phát hành mới hay không?
Một, Ethereum bắt đầu lo lắng về việc "staking quá nhiều"?
Để hiểu rõ điểm này, trước tiên cần xem lại các giai đoạn khác nhau mà Staking Ethereum đã trải qua.
Như đã biết, khi cơ chế PoS mới được khởi chạy, mục tiêu quan trọng duy nhất là làm sao để đủ nhiều ETH sẵn sàng vào Beacon Chain, thiết lập đủ độ an toàn kinh tế cao cho toàn mạng lưới.
Vì mục đích này, giao thức thưởng cho validator thông qua việc phát hành mới, đồng thời thiết kế một đường cong lợi suất động: Tham gia staking sớm, một validator đơn lẻ có thể nhận được lợi suất cao hơn; trong tương lai, khi ngày càng nhiều ETH tham gia Staking, lợi suất sẽ dần giảm xuống.
Đây cũng là lý do tại sao APR từ staking của Ethereum thời kỳ đầu từng cao hơn nhiều so với ngày nay, và hiện nay đã giảm xuống khoảng 2,6%. Về mặt lý thuyết, bản thân cơ chế này đã mang tính chất "phanh tự động".
Rốt cuộc, lợi nhuận ngày càng thấp, rồi sẽ có người cảm thấy không còn đáng, cuối cùng khiến toàn bộ thị trường Staking tìm được trạng thái cân bằng ở một mức độ nào đó. Nhưng điểm xuất phát cốt lõi của EIP-8363 lại cho rằng cú phanh đó có thể vẫn chưa đủ mạnh.
Theo đường cong phát hành hiện tại, ngay cả khi ngày càng nhiều ETH tham gia Staking, lợi suất từ tầng đồng thuận (consensus layer) của validator vẫn tồn tại một ngưỡng ẩn khoảng 1,5%. Do đó, về mặt lý thuyết, có thể xuất hiện một tình huống: dù chỉ còn hơn 1% lợi suất, vẫn có lượng lớn vốn sẵn sàng tham gia.
Và khi tỷ lệ ETH ngày càng lớn được giao cho các sàn giao dịch, tổ chức giám hộ, giao thức LST và nhà điều hành chuyên nghiệp, thì sự đóng góp biên (marginal contribution) của việc staking thêm vào an ninh kinh tế sẽ ngày càng nhỏ đi, nhưng rủi ro về tập trung staking, chiếm đoạt quản trị và việc lượng lớn ETH bị kiểm soát bởi một số ít chủ thể vận hành lại có thể tăng lên.
Đồng thời, phần thưởng staking về bản chất đến từ việc phát hành ETH mới. Tỷ lệ staking càng cao, chi phí phát hành mà giao thức trả cho an ninh mạng cũng sẽ tăng; những người nắm giữ ETH không tham gia staking sẽ phải chịu sự pha loãng tương ứng.
Vì vậy, vấn đề mà EIP-8363 muốn giải quyết thực chất là: Khi mạng lưới đã mua được đủ độ an toàn, liệu có cần thiết tiếp tục chi nhiều ETH hơn để mua thêm độ an toàn có giá trị biên ngày càng thấp hay không?
Tất nhiên, giải pháp của nó hiện tại vẫn chưa phải là chính sách tiền tệ của Ethereum đã được xác định thực thi, và vẫn còn nhiều tranh cãi trong cộng đồng. Một ý kiến phản đối rất thực tế là: nếu đẩy lợi suất xuống quá thấp, những người đầu tiên cảm thấy "không đáng" và rút lui có thể chính là các Solo Staker - những người cần chịu chi phí phần cứng, điện năng và vận hành.
Trong khi đó, các tổ chức lớn, nhờ quy mô kinh tế, thu nhập MEV hoặc nhu cầu sản phẩm, lại có khả năng ở lại tiếp tục cao hơn. Vậy thì cuối cùng rất có thể biến thành "tỷ lệ staking giảm xuống, nhưng những người còn lại càng tập trung hơn", rõ ràng điều này lại mâu thuẫn với mục đích ban đầu của đề xuất là cải thiện tính phi tập trung và khả năng chống chiếm đoạt.
Xoay quanh điểm này, cộng đồng hiện vẫn đang tiếp tục thảo luận, việc EIP-8363 cuối cùng có được triển khai hay không, và sẽ được triển khai dưới hình thức nào, hiện vẫn chưa có kết luận.
Nhưng ít nhất nó cũng đã phát đi một tín hiệu rất rõ ràng: Ethereum đã bắt đầu suy nghĩ lại về một vấn đề mà trước đây hiếm khi phải xem xét - liệu phần thưởng từ Staking có phải đang được trao quá nhiều?
Hai, Một bên chuẩn bị "giảm lãi suất", Staking vừa mới bước vào thời đại lãi kép
Thú vị là, ngay khi Ethereum thảo luận về việc giảm lợi suất Staking dài hạn, thì hiệu quả sử dụng vốn của chính việc staking lại vừa đón nhận một bản nâng cấp quan trọng.
Đó là EIP-7251 do Pectra mang lại (Xem thêm bài viết "Khi 8 triệu ETH bắt đầu 'chuyển nhà': Thời kỳ hậu Pectra, Staking đón nhận thay đổi cấu trúc lớn?").
Hiểu đơn giản, staking gốc của Ethereum trước đây không thể tự động sinh lãi kép, chỉ có thể kiếm lời từ vốn gốc (32 ETH), nhưng tiền lãi sẽ không tự động tích lũy thành vốn gốc để tiếp tục sinh lời. EIP-7251 lần đầu tiên thực sự hình thành cho staking gốc một vòng tuần hoàn lãi kép: "vốn gốc sinh ra ETH → phần thưởng chuyển vào vốn gốc → nhiều ETH hơn lại sinh ra ETH mới".
Thực ra, nếu xét trên thang đo một năm hai năm, chênh lệch số liệu giữa việc áp dụng lãi kép hay không với lợi suất hơn 2% không có gì đáng kinh ngạc.
Nhưng nơi nó thực sự phát huy tác dụng, chính là thời gian.
Giả sử một người dùng vốn đã lên kế hoạch nắm giữ ETH trong ba năm, năm năm hoặc thậm chí lâu hơn, nếu từ ngày đầu tiên đã tham gia Staking, ETH sinh ra lại liên tục tái đầu tư vào vốn gốc, chu kỳ càng dài, khoảng cách giữa hai bên mới càng dễ được khuếch đại.
Đối với người dùng phổ thông sử dụng LST, "lãi kép" tuy không phải là khái niệm mới, nhiều sản phẩm LSD/LST trước đây đã gián tiếp cho người dùng tận hưởng việc tích lũy lợi nhuận từ staking, nhưng nâng cấp Pectra là lần đầu tiên biến khả năng lãi kép tự động thành tính năng được chính giao thức hỗ trợ, chứ không phải phải dựa vào sản phẩm bên ngoài để thực hiện, điều này chắc chắn sẽ nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng vốn của toàn bộ cơ sở hạ tầng Staking.
Vì vậy, nếu đặt EIP-8363 và Pectra cạnh nhau, sẽ hình thành một tổ hợp thoạt nhìn có vẻ mâu thuẫn, nhưng thực ra lại rất hợp lý: Ethereum đang nỗ lực làm cho việc "staking như thế nào" trở nên hiệu quả hơn, nhưng không có nghĩa là nó vẫn hy vọng sử dụng ngày càng nhiều việc phát hành ETH để tiếp tục nâng cao động lực kinh tế cho việc "tại sao phải staking".
Cái trước giải quyết hiệu quả sử dụng vốn, cái sau giải quyết việc giao thức cuối cùng nên trả bao nhiêu chi phí cho an ninh.
Cũng chính vì vậy, Staking trên Ethereum trong tương lai rất có thể xuất hiện một xu hướng ngày càng rõ rệt: cơ chế ngày càng trưởng thành, lãi kép ngày càng thuận tiện, nhưng lợi suất chỉ dựa vào việc phát hành của giao thức lại ngày càng thấp.
Loại thay đổi ở tầng giao thức này cũng đang dần được truyền tải đến trải nghiệm sản phẩm của người dùng phổ thông, ví dụ như imToken đã có kế hoạch hỗ trợ thêm tính năng "lãi kép tự động" cho staking gốc ETH, để khả năng mới do Pectra mang lại không chỉ dừng lại ở cấp độ validator và các tổ chức staking lớn, mà còn dần đi vào các cổng vào ví tiền mà người nắm giữ dài hạn phổ thông có thể trực tiếp sử dụng.
Ba, Bây giờ có phải lại là cửa sổ vàng cho Staking không?
Điều này quay trở lại vấn đề mà người nắm giữ ETH phổ thông thực sự quan tâm.
Nếu APR từ Staking trong tương lai có thể tiếp tục giảm, có phải điều đó có nghĩa là nên "tranh thủ lúc lợi suất còn cao, nhanh chóng tham gia"?
Ở đây cần loại trừ một hiểu lầm rất dễ phát sinh: tham gia staking ngay bây giờ không thể khóa lại mức lợi suất khoảng 2,6-3% của ngày hôm nay.
Bởi vì Staking của Ethereum không phải là một trái phiếu dài hạn có lãi suất cố định sau khi mua vào, ngay cả khi EIP-8363 cuối cùng được triển khai, hoặc Ethereum trong tương lai sửa đổi đường cong phát hành bằng cách khác, lợi suất của validator cũng sẽ cùng thay đổi theo.
Vì vậy, cái gọi là "cửa sổ", không phải là tranh thủ trước khi Ethereum "giảm lãi suất" để mua được một tờ tiết kiệm dài hạn với lãi suất 2,6%.
Cái thực sự có giá trị, chính là chi phí thời gian.
Giả sử một người dùng có một lượng ETH trong tay, vốn dự định nắm giữ trong năm năm. Năm đầu tiên không tham gia Staking, năm thứ hai mới quyết định bắt đầu, điều đó không làm cho lợi suất năm thứ hai cao hơn, cũng không thể bù lại phần thưởng ETH đã bỏ lỡ ở năm đầu tiên, quan trọng hơn là, phần thưởng đáng lẽ có thể kiếm được ở năm đầu tiên cũng đã mất đi cơ hội tiếp tục sinh lãi kép trong bốn năm sau đó.
Nếu xu hướng dài hạn của toàn bộ Staking trên Ethereum trong tương lai thực sự là tỷ lệ staking dần tăng, lợi suất dần giảm, thì vấn đề này sẽ càng rõ ràng hơn, bắt đầu càng muộn về sau, những gì có thể tận hưởng không chỉ là thời gian lãi kép ngắn hơn, mà còn có thể là lợi suất cơ bản thấp hơn.
Đây mới là chỗ đứng vững chân cho việc "bây giờ có thể là một cửa sổ", nói cách khác, nó là một cửa sổ thời gian.
Đặc biệt đối với những người dùng vốn đã chuẩn bị nắm giữ ETH dài hạn, không có nhu cầu thanh khoản rõ ràng trong ngắn hạn, thì cách thức ra quyết định đối với Staking có lẽ cũng cần có một số thay đổi.
Và cá nhân tác giả cho rằng, EIP-8363 chính là một lần ném đá dò đường, sau này bất kể cộng đồng quyết định thế nào, xu hướng lớn của nền kinh tế học token Ethereum chắc chắn sẽ đi từ việc khuyến khích thô sơ, sang thiết kế phát hành tinh tế hơn, kỹ lưỡng hơn và tiết chế hơn.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là tất cả ETH đều nên đem đi Staking, bởi vì bất kỳ lợi nhuận nào cũng tương ứng với chi phí và rủi ro:
- Tự vận hành validator gốc, có thể giữ lại quyền kiểm soát và lợi nhuận gốc từ giao thức ở mức độ cao nhất, nhưng cần ít nhất 32 ETH, đồng thời cũng cần chịu các chi phí như vận hành node, phạt ngoại tuyến, Slashing và bảo trì hàng ngày;
- Staking-as-a-Service có thể giao công việc kỹ thuật cho nhà điều hành chuyên nghiệp, nhưng lại làm tăng thêm sự tin tưởng vào nhà cung cấp dịch vụ;
- Staking thanh khoản có ngưỡng vốn thấp hơn, tính thanh khoản cũng tốt hơn, ví dụ người dùng có thể trực tiếp thông qua các ví tự lưu ký như imToken để kết nối với các dịch vụ như Lido, tham gia staking ETH trong khi tự quản lý ví của mình, nhưng cũng làm tăng thêm các rủi ro bổ sung như hợp đồng thông minh, quản trị, độ lệch giá LST, v.v.;
- Sàn giao dịch tập trung thì đơn giản hơn, nhưng lại hàm ý giả định về lưu ký và tập trung hóa cao hơn;
Vì vậy, đối với những người dùng có thể bán ETH trong ngắn hạn, cần điều động vốn thường xuyên, hoặc không muốn chịu những rủi ro bổ sung này, thì việc thay đổi cấu trúc tài sản của mình chỉ để đổi lấy vài phần trăm lợi nhuận, không nhất thiết là đáng giá.
Nhưng nếu tiền đề trở thành "lượng ETH này vốn dĩ đã chuẩn bị nắm giữ lâu dài", thì câu trả lời cho vấn đề, có lẽ bắt đầu trở nên khác đi.
Viết ở cuối
Nhìn lại sự thay đổi của Staking Ethereum trong vài năm qua, thực sự rất thú vị.
Beacon Chain và The Merge đã hoàn thành quá trình chuyển đổi cơ bản từ PoW sang PoS, Shapella giải quyết vấn đề "ETH sau khi staking vào liệu có thể rút ra được không", đồng thời cũng dọn đường quan trọng cho sự phát triển hơn nữa của thị trường staking thanh khoản; đến Pectra, validator gốc bắt đầu có khả năng lãi kép tự động và hiệu quả sử dụng vốn cao hơn.
Và EIP-8363 ngày nay, vấn đề thảo luận đã tiến thêm một bước nữa: khi người tham gia staking đã đủ nhiều, cuối cùng Ethereum nên trả bao nhiêu ETH mới phát hành cho Staking?
Từ "tìm cách để nhiều người tham gia staking hơn", đến "bắt đầu lo lắng liệu có phải đang staking quá nhiều", bản thân điều này đã nói lên giai đoạn mà Ethereum Staking đang ở đã thay đổi.
Thương hải tang điền, mỗi ngày tiến một bước nhỏ, đây cũng là vấn đề mà một thị trường tất yếu phải trả lời khi đi từ mở rộng giai đoạn đầu đến trưởng thành.
Staking trong tương lai, có thể sẽ ngày càng thuận tiện, ngày càng trưởng thành, ngày càng giống một cơ sở hạ tầng tạo thu nhập cơ bản tiêu chuẩn hóa cho ETH, nhưng chưa chắc sẽ ngày càng kiếm được nhiều tiền hơn. Và đối với những người thực sự chuẩn bị nắm giữ ETH dài hạn, đây có lẽ cũng là một minh chứng khác mà EIP-8363 để lại:
Khi bản thân lợi suất bắt đầu trở nên ngày càng khan hiếm, thứ thực sự quý giá trong lãi kép, lại chính là thời gian.
