Ngay cả người đần độn nhất cũng có thể cảm nhận được, ngành công nghiệp tiền mã hóa đang ở giai đoạn thay đổi thế hệ.
Mười năm qua, khả năng cốt lõi nhất của thị trường tiền số là phát hành tài sản. Phát triển một chuỗi khối, phát hành một đồng tiền, phát hành một Token quản trị, tạo ra một mô hình kinh tế, dùng cách kể chuyện, airdrop, khuyến khích thanh khoản và sự đồng thuận cộng đồng để đẩy nó ra trước thị trường, một trò chơi truyền đuốc.
Chúng ta từng táo bạo đặt giả thuyết, blockchain sẽ tạo ra một hệ thống tài sản hoàn toàn mới: tiền tệ mới, giao thức tài chính mới, tài sản trò chơi mới, mạng xã hội mới, thậm chí cả hình thức tổ chức mới.
Thế nhưng bây giờ, những tài sản gốc này đang dần đi đến cái chết chậm rãi, biến mỗi lần mua đáy thành hành động chống lại xu thế như con bọ ngựa đứng giữa đường.
Thứ hút cạn thanh khoản và sự chú ý là những tài sản cũ: cổ phiếu Mỹ, trái phiếu kho bạc Mỹ, vàng, dầu thô, chỉ số...
Tạm biệt tất cả tài sản gốc, Xin chào tài sản truyền thống
Nhân vật chính trên chuỗi đã thay đổi, tài sản gốc không ai thèm ngó, tài sản ánh xạ (mapped assets) thống trị.
Mỗi chu kỳ gấu, đều có người nói "ETH không còn được nữa", "altcoin không ai mua nữa", "DeFi không ai chơi nữa", nhưng tại sao ETH 2000 USD lại khiến người ta tuyệt vọng hơn cả lúc nó từng ở mức 200 USD?
Bởi vì đằng sau những lời chỉ trích không còn là sự lên xuống của chu kỳ giá cả hay sự thay đổi câu chuyện ngành, mà là chức năng của ngành đã di dời, ngành công nghiệp tiền mã hóa từ một "nhà máy tạo tài sản mới" xưa kia, đang trở thành "kênh tài sản toàn cầu".
Stablecoin là mẫu thành công sớm nhất và nhất. Việc ứng dụng rộng rãi USDT và USDC, rõ ràng không phải là tiền mã hóa đánh bại đồng đô la, mà là thị trường tiền số đã tìm ra cách lưu thông hiệu quả hơn cho đồng đô la trên chuỗi.
Hơn mười năm qua, vô số dự án đã hô vang khẩu hiệu "tạo ra hệ thống tiền tệ mới", cuối cùng chỉ có stablecoin được người dùng toàn cầu sử dụng trên quy mô lớn. Bởi vì ngoài những tay cá cược như chúng ta, người dùng thông thường không quá chấp nhất việc khai phá một đồng tiền thế giới mới, họ chỉ quan tâm làm sao để đồng đô la chạy nhanh hơn một chút, rẻ hơn một chút, ít bị hạn chế bởi thời gian và địa lý hơn một chút.
Nghĩ lại kỹ càng, điều này đã sớm tuyên án số phận cho các tài sản gốc của tiền mã hóa.
Khả năng cuối cùng được xác nhận trên quy mô lớn của blockchain, không phải là lưu trữ giá trị, không phải là quản trị, cũng không phải là cái gọi là đổi mới tài chính phức tạp nào đó, mà là chức năng chuyển tiền ngang hàng ban đầu và thanh toán toàn cầu, vạn tuế Satoshi Nakamoto.
Ngoài Bitcoin ra, chức năng lưu trữ giá trị của các loại tiền mã hóa khác đều bị chứng minh là sai lầm, những tài sản này biến động cực lớn, dòng tiền mặt mỏng manh, quyền quản trị mơ hồ, nhu cầu hoàn toàn đến từ đầu cơ.
Quay đi quay lại, thị trường quay trở về chức năng giản dị của mẹ blockchain: chuyển khoản, thanh toán, luân chuyển xuyên biên giới, thế chấp, giao dịch.
Altcoin? Chó cũng không thèm chơi
Sự lúng túng của tài sản gốc trong thị trường tiền số, tức altcoin, cũng trở nên rõ ràng trong logic này.
Khi tiền nóng đổ vào, chúng ta so sánh tài sản trong nội bộ thị trường tiền số, chọn một thứ nhìn được và all-in. Chuỗi công (L1) so sánh TPS với nhau, DeFi so TVL với nhau, Meme so nhiệt độ cộng đồng với nhau. Mọi người ngâm mình trong cùng một hồ câu chuyện, không ai có nhiều điểm neo thực tế, mỗi câu chuyện đều có không gian tưởng tượng, chỉ cần được đóng gói đủ hoành tráng, một Token mới có thể tiêu thụ trước định giá của mười năm.
Nhưng bây giờ, câu chuyện nội bộ cạn kiệt hết, hiệu ứng tài sản bên ngoài tràn lan, che mắt trộm chuông cũng vô dụng.
Một bên là cổ phiếu Mỹ, vàng, dầu thô những tài sản thực tế này được đặt vào cùng một giao diện giao dịch trên chuỗi; bên kia, AI đã xâm nhập vào cuộc sống của tất cả mọi người theo một cách gần như khoa học viễn tưởng thành hiện thực.
Thị trường tiền số từng giỏi kể chuyện tương lai nhất, dựa vào "cảm giác tương lai" để có được phí bảo hiểm định giá, kể về mạng lưới mới, tài chính mới, tổ chức mới, quan hệ sản xuất mới. Nhưng nhiều năm sau, câu chuyện mắc kẹt trong sách trắng, lộ trình, tin tức gọi vốn và giá Token. Còn AI, ngoài câu chuyện hùng vĩ, đã trở thành công cụ có thể mở bất cứ lúc nào trong máy tính và điện thoại của mỗi người.
Trước đây một altcoin chỉ cần kể câu chuyện hấp dẫn hơn một altcoin khác, bây giờ lại phải đồng thời đối mặt với hai loại đối thủ bên ngoài: một loại là tài sản truyền thống thực sự có dòng tiền, có tài sản hỗ trợ, có hệ thống định giá toàn cầu; loại kia là chu kỳ công nghệ mới của AI vừa có câu chuyện tương lai, vừa có sản phẩm thực tế.
Bên này là những đồng coin rác không có doanh thu, không có nhu cầu, không thu giữ được giá trị, đứng cạnh NVIDIA, Micron, dầu thô và ứng dụng AI, thực sự trông rất xấu hổ.
Ethereum, không còn được nữa
Vấn đề "Ethereum" được thảo luận thường xuyên gần đây cũng nên được xem xét trong khuôn khổ này.
Ethereum phải đối mặt không chỉ là áp lực ngắn hạn về lộ trình và thanh khoản, mà là "thế giới quan tài sản gốc" mà nó từng đại diện đã bị ép đến mức cạn kiệt.
Một bên tài sản ánh xạ truyền thống đi vào trên chuỗi, một bên AI độc chiếm câu chuyện công nghệ toàn cầu.
Ethereum vẫn là cơ sở hạ tầng quan trọng cho tài chính trên chuỗi và phát hành tài sản, nhưng mất đi vũ trụ đổi mới "thị trường tiền số gốc" và sự hỗ trợ của niềm tin thế giới quan, khả năng thu giữ giá trị hệ sinh thái của chính ETH trở nên khô khan, người dùng có thể thanh toán trên Base, giao dịch trên Arbitrum, chuyển tài sản giữa các Rollup, cũng có thể giao dịch cổ phiếu Mỹ trên chuỗi, nhưng chắc chắn không cần vì thế mà nắm giữ ETH.
DeFi cũng vậy. Câu chuyện hoành tráng ban đầu của nó là xây dựng lại hệ thống tài chính, nhưng nhu cầu cứng thực sự lắng đọng lại không nhiều.
Người dùng không cần một bộ ngân hàng trên chuỗi hoàn chỉnh, cần là chuyển khoản USD rẻ hơn, thanh toán nhanh hơn, thanh khoản sâu hơn, và biến động giá có thể giao dịch. Cho vay, DEX, tổng hợp lợi nhuận tất nhiên vẫn tồn tại, nhưng chúng ngày càng giống một phần của cơ sở hạ tầng, rất khó để một mình chống đỡ trí tưởng tượng của ngành, câu chuyện xếp hình tài chính đã trở thành di sản của chu kỳ trước.
Nhân vật chính đã trở thành chính tài sản
Thị trường tiền số buộc phải thừa nhận, tài chính trên chuỗi không cần phát minh lại NVIDIA, càng không cần phát minh lại đồng đô la, đương nhiên chúng ta cũng không có trình độ năng lực đó.
Chúng ta chỉ cần nỗ lực để những tài sản này có thể được chuyển khoản, giao dịch, thế chấp, bán khống, thêm đòn bẩy, kết hợp vào cấu trúc tài chính mới một cách tự do hơn.
Vì vậy nói thị trường tiền số đã chết, ý là thời đại dựa vào tài sản gốc không ngừng bơm phồng đó đã rời sân khấu.
Không ai dám nói ngành công nghiệp tiền mã hóa lật đổ tài chính cũ nữa, bây giờ những người trong ngành bận rộn là lắp một tầng truyền tải mới cho tài chính truyền thống. Cổ phiếu Mỹ vẫn là cổ phiếu Mỹ, nhưng cổ phiếu Mỹ thông qua cơ sở hạ tầng mới, có thể có giao dịch 24/7, thanh khoản toàn cầu, thanh toán trên chuỗi, tiếp cận không cần cấp phép và khả năng kết hợp, ngành đang dốc sức sản xuất một API mới cho thế giới cũ.
Thực ra cổ phiếu Mỹ lên chuỗi cũng vậy, RWA cũng vậy, hợp đồng vĩnh viễn trên chuỗi cũng vậy, đều không phải thứ gì mới.
Ngành này không phải hôm nay mới nghĩ đến việc đưa tài sản truyền thống lên chuỗi, cũng không phải hôm nay mới nghĩ đến việc dùng hợp đồng vĩnh viễn để giao dịch mọi thứ.
Nhiều năm trước, thị trường đã có từng đợt Perp DEX, có tài sản tổng hợp, có cổ phiếu trên chuỗi, cũng có những dự án cố gắng đưa tài sản truyền thống lên chuỗi. Nhìn lại thiết kế của một số giao thức sớm, sẽ thấy cơ chế cốt lõi của chúng không khác biệt bản chất với nhiều dự án nóng hiện nay.
Đây cũng là lý do tại sao một số người chơi cũ coi thường Hyperliquid và bỏ lỡ cơ hội, việc Kyle Samani liên tục chỉ trích Hyperliquid là một ví dụ điển hình.
Ông ấy không phải chưa thấy thứ này, mà là thấy quá sớm, thấy quá nhiều, đều nhìn chán rồi. Năm năm, tám năm trước hay thậm chí sớm hơn, trong ngành đã có rất nhiều người cố gắng làm sàn giao dịch hợp đồng trên chuỗi, cố gắng làm phái sinh phi tập trung, cố gắng làm giao dịch tài sản đa danh mục, nhưng lần lượt thất bại.
Gần đây tôi tìm lại được bài viết về dự án PerpDEX mà Odaily chúng tôi đã đăng năm 2020, nói thật, cơ chế không khác gì bây giờ.
Vấn đề không nằm ở hướng đi, mà luôn nằm ở Thời điểm (Timing).
Ánh sáng của ngành - Hyperliquid
Hyperliquid thời kỳ đầu trải nghiệm cũng thô ráp, thanh khoản bình thường, rủi ro quản lý càng bị chê trách, nhưng nó liên tục đón đầu làn sóng thay đổi, trở thành kẻ thu lợi lớn nhất, người đến sau chỉ có thể ngưỡng mộ.
Làn sóng thứ nhất, là CEX hóa Perp trên chuỗi, điểm sáng sớm nhất của Hyperliquid không phải lại làm một Perp DEX, mà là làm giao dịch hợp đồng trên chuỗi không giống DeFi, mà giống một sàn giao dịch tập trung hơn. Sổ lệnh, độ trễ thấp, API, hoa hồng, giao diện phía trước hệ sinh thái, airdrop HYPE, không có VC, hiệu ứng tài sản cộng đồng, những thứ này chồng chất lên nhau, đẩy nó từ một giao thức trên chuỗi thành một sân chơi giao dịch. Giai đoạn này khó nói là hấp dẫn, nhưng rất quan trọng, nền tảng giao dịch khó nhất là đợt thanh khoản đầu tiên, có người đến giao dịch, mới có người tạo lập thị trường, mới có tư cách đón nhận quy mô tài sản lớn hơn.
Làn sóng thứ hai, là chuyển giao niềm tin sau sự kiện 10.11. Rủi ro hộp đen của sàn giao dịch tập trung lại một lần nữa bộc lộ, từ đó về sau, nhiều cá voi lớn thà công khai cạnh tranh với tất cả mọi người trên chuỗi, còn hơn bị đóng sập trong hệ thống rừng tối không nhìn rõ bộ mặt thật của đối thủ. "Phi tập trung" không chỉ là khẩu hiệu, mà còn là nhu cầu thực tế của người giao dịch về "chết cũng phải minh bạch" trong tình huống thị trường cực đoan.
Làn sóng thứ ba, là biến động của tài sản vĩ mô như vàng, dầu thô. Chiến tranh và xung đột địa chính trị kéo thị trường toàn cầu trở lại với câu chuyện vĩ mô, người dùng bắt đầu cần một địa điểm có thể giao dịch tài sản toàn cầu 24 giờ. Thị trường truyền thống có giờ mở cửa đóng cửa, có hạn chế khu vực, hạn chế tài khoản, còn thị trường vĩnh viễn trên chuỗi không có những gánh nặng này.
Làn sóng thứ tư, chính là bùng nổ giao dịch cổ phiếu Mỹ không cần nói nhiều. Khi tài sản nóng được đặt vào một thị trường vĩnh viễn 24/7, toàn cầu hóa, ngưỡng thấp, chính bản thân tài sản mang lại lưu lượng, lưu lượng lại thu hút tạo lập thị trường phía B và giao diện phía trước hệ sinh thái, tạo lập thị trường và giao diện phía trước ngược lại tăng cường thanh khoản, bắt đầu bước vào trạng thái lăn cầu tuyết.
Vì vậy hiểu sớm không có nghĩa là đạt được kết quả lớn, thực ra chúng ta đều hiểu, trước đây người dùng trên chuỗi không đủ, trải nghiệm ví chưa đủ trưởng thành, cơ sở hạ tầng tạo lập thị trường chưa đủ hoàn thiện, biến động tài sản cũng không có cơ hội bên ngoài đủ lớn, lúc không có gió mà đóng một con thuyền lớn, đi đâu cũng không được, chỉ có thể mắc cạn tại chỗ.
Hợp đồng Vĩnh viễn, xấu xa mà mê hoặc!
Cuối cùng hãy nói về phát minh vĩ đại nhất của thị trường tiền số – Hợp đồng Vĩnh viễn.
Nếu giao dịch cổ phiếu Mỹ dạng giao ngay (spot), phải đối mặt với tuân thủ, ủy thác, ánh xạ tài sản cơ sở, khung giờ giao dịch, thanh lý, quyền cổ đông, cổ tức, hành động công ty... cả một bộ vấn đề phức tạp. Mỗi khâu đều phải liên quan đến hệ thống tài chính cũ, mỗi khâu đều có thể trở thành nút thắt cổ chai.
Nhưng nếu giao dịch Perp cổ phiếu Mỹ, nền tảng chỉ cần xây dựng một bể hợp đồng xoay quanh giá cả, thanh khoản có thể do đối tác hệ sinh thái cung cấp, người dùng giao dịch là mức phơi nhiễm giá, không trực tiếp nắm giữ cổ phần cơ sở.
Nó vòng qua phần nặng nề nhất, nắm lấy phần có nhu cầu giao dịch nhất.
Đương nhiên đây cũng là chỗ xấu xa của nó, Perp đơn giản hóa tài sản thành một ký hiệu giá có thể đặt cược, nén mối quan hệ sở hữu phức tạp thành hướng mua/bán và hệ số đòn bẩy. Nó không quan tâm bạn có sở hữu cổ phiếu hay không, cũng không quan tâm bạn có hiểu giá trị công ty hay không, nó chỉ quan tâm giá có biến động không, có người muốn mua không, có người muốn bán không.
Đây cũng là chỗ có sức sống và mê hoặc nhất của nó.
Mọi người không nhất định thực sự muốn sở hữu NVIDIA, nhưng muốn giao dịch biến động của NVIDIA; mọi người không nhất định thực sự muốn nắm giữ vàng, nhưng muốn đặt cược hướng đi của vàng; mọi người không nhất định cần dầu thô, nhưng có lẽ cần mức phơi nhiễm rủi ro mà giá dầu thô mang lại.
Perp đã tinh luyện nhu cầu này đến cực hạn. Nó không tạo ra tài sản mới, chỉ tạo ra sòng bạc mới; nó không cung cấp quyền sở hữu, nhưng cung cấp mức phơi nhiễm rủi ro; mục tiêu của nó không phải xây dựng lại thế giới tài chính, mà là biến tất cả tài sản thành một "giá cả" có thể giao dịch 24 giờ.
Vì vậy nếu tương lai nhìn lại toàn bộ lịch sử tiền mã hóa, sản phẩm thực sự còn lại đại khái chính là Perp.
Xét từ góc độ tài chính học, nó thậm chí có phần vô lý. Hợp đồng tương lai tồn tại ngày giao hàng, bởi vì tài sản trong quá khứ cuối cùng đều cần quay về thế giới thực, hợp đồng vĩnh viễn hủy bỏ giao hàng, biến một sản phẩm vốn có thời hạn hữu hạn thành sản phẩm tồn tại vĩnh viễn. Đây đại khái là khải thị cuối cùng của thị trường tiền số sau khi phát hành tài sản rác.
Sàn giao dịch truyền thống tồn tại giờ mở cửa và đóng cửa, bởi vì thị trường cần nghỉ ngơi; hợp đồng vĩnh viễn hủy bỏ thời gian nghỉ, để thị trường luôn trực tuyến. Tài chính truyền thống phụ thuộc vào nhà môi giới, cơ quan thanh lý và hệ thống quản lý địa phương, còn thị trường vĩnh viễn tự nhiên vượt qua biên giới quốc gia.
Hợp đồng vĩnh viễn có thể là đổi mới tài chính thành công nhất, cũng nguy hiểm nhất trong toàn bộ lịch sử tiền mã hóa, nó thực sự giống một con quái vật tài chính được quỷ dữ thả ra. (Arthur Hayes: Trách tôi sao?)
Vô số người vì nó mà phá sản, vô số tài sản vì nó mà bốc hơi, nó phóng đại mặt tham lam nhất của con người. Nhưng đồng thời, nó cũng tạo ra hiệu quả thanh khoản và phát hiện giá cả chưa từng có.
Kết luận
Nhìn lại, vài năm thoáng qua, đồng tiền thành công nhất của thị trường tiền số là đô la Mỹ, tài sản thành công nhất là Bitcoin, ứng dụng thành công nhất là giao dịch, và hiện nay "tăng trưởng mới đáng mong đợi nhất" đến từ cổ phiếu Mỹ.
Đây là thất bại của những người theo chủ nghĩa lý tưởng, càng có thể là thị trường cuối cùng đã hoàn thành sàng lọc.
Câu chuyện từng trải qua thăng trầm cũ rích rồi, sự theo đuổi của con người với tài sản, sở thích với rủi ro, sự mê đắm với đòn bẩy chưa bao giờ thay đổi. Vì vậy ngành công nghiệp tiền mã hóa ngày nay không còn mê đắm phát minh tài sản mới, mà cố gắng biến tài sản hiện có thành cặp giao dịch luôn trực tuyến, toàn cầu tiếp cận được, không cần cấp phép.
Thị trường tiền số đã chết, Hợp đồng Vĩnh viễn (Perp) trường tồn.
