Văn | Triều Dương Tư Bản Luận, tác giả | Sa Hoa
Cuộc cạnh tranh trong ngành AI đã phát triển từ cuộc chiến công nghệ mô hình thành một cuộc chiến toàn diện về sức mạnh tính toán, nhân tài, sản phẩm và hệ sinh thái.
Trước cuộc chiến này, bất kỳ "thế giới không tưởng công nghệ" nào cố gắng đứng ngoài đều đã bước vào trong thành trì.
Tháng 4 năm 2026, công ty AI nổi tiếng trong nước DeepSeek được tiết lộ đã khởi động vòng gọi vốn bên ngoài đầu tiên, kế hoạch định giá không thấp hơn 10 tỷ USD để huy động ít nhất 300 triệu USD.
Tin tức vừa ra, thị trường chấn động.
DeepSeek "không thiếu tiền" đã mở miệng xin tiền.
Hành động này đã phá vỡ câu chuyện chủ nghĩa lý tưởng của nhà sáng lập Lương Văn Phong trước đây về "từ chối gọi vốn, duy trì tính độc lập".
Nhưng điều đáng suy ngẫm là, định giá 10 tỷ USD, so với vốn hóa thị trường hàng nghìn tỷ HKD của Trí Phổ AI và MiniMax sau khi lên sàn Hong Kong, quả thực là rẻ đến khó tin.
Quy mô gọi vốn 300 triệu USD, đặt trong cuộc đua mô hình lớn ngày nay, thậm chí còn không bằng số lẻ của một vòng gọi vốn của đối thủ.
Hơn nữa, DeepSeek không thiếu tiền trên sổ sách, Huyễn Phương Định Lượng hàng năm liên tục bơm hàng trăm triệu USD lợi nhuận, Lương Văn Phong cũng từng công khai tuyên bố "tiền của VC là gánh nặng", tại sao đột nhiên ở thời điểm này, với số tiền và định giá như vậy, lại ôm lấy thị trường vốn?
Khó khăn của vùng đất lý tưởng công nghệ
Tết năm 2025, DeepSeek dựa vào mô hình R1 với chi phí huấn luyện 5.6 triệu USD đã làm chấn động giới AI Trung-Mỹ về nhận thức phát triển mô hình lớn. Nhà đầu tư mạo hiểm Mỹ Marc Andreessen gọi đó là "thời khắc Sputnik" trong lĩnh vực AI.
Điều khiến thị trường nhớ đến hơn cả đột phá công nghệ, là việc Lương Văn Phong từ chối vốn.
Lời mời góp vốn từ Tencent, Alibaba đều bị anh từ chối, hầu như mọi quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu trên thị trường đều nằm trong danh sách bị từ chối của anh. Lý do của anh rất thẳng thắn: VC đều quản tiền cho LP, đều phải kiếm tiền, nên không nói chuyện được với nhau.
Trong lý tưởng của Lương Văn Phong, DeepSeek không nên bị lịch trình thương mại hóa của bất kỳ ai trói buộc, phải theo đuổi AGI, làm mã nguồn mở, để cho bản thân công nghệ lên tiếng.
Sự tự tin này đến từ công ty mẹ Huyễn Phương Định Lượng.
Theo dữ liệu từ Mạng Xếp Hạng Quỹ Tư Nhân, năm 2025 tỷ suất lợi nhuận bình quân của Huyễn Phương Định Lượng đạt 56.6%, quy mô quản lý vượt 70 tỷ NDT. Giới nội ước tính, chỉ riêng năm 2025 Huyễn Phương đã mang lại cho Lương Văn Phong hơn 700 triệu USD thu nhập. Đây chính là "đạn dược vô hạn" của DeepSeek.
DeepSeek không cần cúi đầu trước bất kỳ nguồn vốn bên ngoài nào, không cần nộp một báo cáo thương mại hóa đẹp trong bất kỳ quý nào.
Nhưng đến mùa xuân năm 2026, câu chuyện này không thể viết tiếp nữa, thay đổi xuất hiện đầu tiên ở đầu sản phẩm.
DeepSeek đã 15 tháng không có bản cập nhật lớn, đột nhiên đạp phanh. Mô hình flagship V4 dự kiến phát hành trước sau Tết tháng 2/2026, thời gian phát hành truyền từ tháng 1 đến tháng 4, nhiều lần khiến các nhà phát triển thấp thỏm. Cùng kỳ, OpenAI và Anthropic đã bước vào "chế độ cập nhật hàng tháng".
Chết người hơn cả việc nhịp độ sản phẩm chậm lại là sự ra đi của nhân tài.
Theo tài liệu công khai, từ nửa cuối năm 2025 đến nay, DeepSeek ít nhất có 5 thành viên nghiên cứu cốt cán xác nhận nghỉ việc. Tác giả cốt lõi mô hình ngôn ngữ lớn thế hệ đầu Vương Bỉnh Tuyên đã đến Tencent; người đóng góp cốt lõi V3 La Phúc Lệ bị Lôi Quân dùng lương triệu USD mời về Xiaomi; nhà nghiên cứu cốt cán R1 Quách Đạt Nhã với tổng gói tin đồn gần 100 triệu NDT gia nhập đội Seed của ByteDance; tác giả cốt cán series OCR Ngụy Hạo Nhiên và người đóng góp cốt cán thành quả đa phương thức Nhuỵ Thông cũng lần lượt ra đi.
DeepSeek tổng cộng chưa đến 200 người, đội ngũ nghiên cứu cốt cán hơn 100 người, đội kiến trúc mô hình cơ sở chỉ vài chục người. Trong đội ngũ nhỏ phụ thuộc nhiều vào năng lực cá nhân này, mỗi nhà nghiên cứu cốt cán ra đi đều đồng nghĩa với việc dừng toàn bộ tuyến công nghệ.
Khó khăn nội bộ của DeepSeek, bị phóng đại dưới áp lực bên ngoài.
Công ty được tôn sùng lên thần đàn, đang bị thời gian kéo từng chút một trở lại mặt đất.
Trí Phổ và MiniMax đã lên sàn Hong Kong, vốn hóa thị trường lần lượt đạt 400 tỷ HKD và 270 tỷ HKD. Ở nước ngoài, Anthropic dựa vào sản phẩm agent doanh thu năm vượt 30 tỷ USD, vượt qua OpenAI.
ARR tăng vọt của Anthropic, Trí Phổ và MiniMax tiết lộ cuộc cạnh tranh ngành đã bước vào giai đoạn tăng tốc thương mại hóa xoay quanh sức mạnh tính toán, nhân tài, sản phẩm và hệ sinh thái.
Lý tưởng công nghệ thuần túy, đã không đủ để hỗ trợ một công ty AI tiếp tục dẫn đầu trong quá trình công nghiệp hóa, càng không thể khiến nhân tài đỉnh cao kiên định ở lại.
DeepSeek cần một điểm neo, định giá cho "lý tưởng"
Tại sao nhân tài ra đi?
Con số lương thưởng là rõ ràng nhất.
Mức lương tuyệt đối của DeepSeek trong cùng ngành không thấp, nhưng điều kiện đối thủ đưa ra "tăng 2 đến 3 lần không thành vấn đề", một số thậm chí đưa ra tổng gói tám con số. Ví dụ, sau sự ra đi của La Phúc Lệ, Lôi Quân đích thân xuống chiến trường với lương triệu USD để chiêu mộ.
Đằng sau là một cuộc lạm phát nhân tài sâu sắc mà ngành AI đang trải qua. Báo cáo năm 2025 của Liepin chỉ ra, khoảng trống nhân tài AI Trung Quốc đã vượt 5 triệu. McKinsey từng dự đoán, nhu cầu nhân viên chuyên nghiệp AI của Trung Quốc năm 2030 sẽ tăng gấp 6 lần năm 2022.
Nguồn ảnh: Báo cáo xu hướng cung cầu nhân tài năm 2025 của Liepin
Các gã khổng lồ vốn đang định giá bộ não đỉnh cao với tốc độ gần như điên cuồng, dùng nhân tài đã được kiểm chứng để phòng ngừa rủi ro nghiên cứu và phát triển không chắc chắn của chính họ.
Nhưng nguyên nhân tầng thứ nhất chỉ là việc các gã khổng lồ trả lương cao để cướp người, còn chết người hơn con số lương thưởng là sự bất định do bản thân quyền chọn "không thể định giá".
Thách thức DeepSeek đối mặt không chỉ là chênh lệch cơ bản, mà quan trọng hơn là quyền chọn của nó thiếu một chuẩn giá thị trường hóa để đối chiếu.
DeepSeek từ thành lập đến nay chưa từng nhận bất kỳ nguồn vốn bên ngoài nào, quyền chọn trong tay nhân viên hoàn toàn phụ thuộc vào định giá nội bộ. Trước khi không có tổ chức bên ngoài xác nhận giá bằng tiền thật, của cải trên sổ sách này trong mắt nhân tài AI đỉnh cao thiếu tính thanh khoản và điểm neo định giá đủ. Không có kỳ vọng lên sàn, không có kênh hiện thực hóa cổ phần, không có điểm neo định giá để đối chiếu, tờ quyền chọn này chỉ là một tờ kỳ phiếu không thể đổi.
Lương Văn Phong có lẽ không cần tiền của VC để duy trì vận hành công ty, nhưng anh thiếu một "điểm neo giá" đã được thị trường kiểm chứng.
Có điểm neo này, quyền chọn của DeepSeek từ một khái niệm mơ hồ trở thành một tài sản tài chính có giá trị công nhận, cơ chế khuyến khích tổ chức cũng từ chủ nghĩa lý tưởng hạm đất thành logic thị trường.
300 triệu USD, đặt trong cuộc đua AI ngày nay, không phải con số lớn. Với DeepSeek chỉ là trả 3% cổ phần, đổi lấy sự công nhận giá trị thị trường, xây dựng lại cơ chế khuyến khích nhân tài của DeepSeek. Dưới quy luật sắt "nhân tài là tất cả" của ngành AI, đây có thể là bước thực tế hơn bất kỳ đột phá công nghệ nào.
Ngoài ra, việc Lương Văn Phong tiêu số tiền này vào đâu, nói lên vấn đề hơn cả bản thân việc gọi vốn.
Từ cơ quan nghiên cứu đến người chơi hệ sinh thái, cược V4 và sức mạnh tính toán nội địa
Nguyên nhân thực sự của việ bị trì hoãn V4, chưa bao giờ là nút cổ chai công nghệ.
Trước đó, báo cáo của Reuters tiết lộ một chi tiết: Sau khi DeepSeek R1 phát hành, cơ quan có liên quan khuyến khích công ty sử dụng bộ xử lý Ascend của Huawei.
Một người am hiểu nói với truyền thông, vài tháng qua, các kỹ sư của DeepSeek đã làm một việc vất vả không được đền đáp, đó là chuyển toàn bộ V4 từ hệ sinh thái CUDA của Nvidia sang kiến trúc CANN của Huawei Ascend.
Để làm điều này, DeepSeek phải viết lại mã nền, điều chỉnh thư viện truyền thông và khung huấn luyện, căn chỉnh độ chính xác đầu ra của mô hình trên phần cứng khác nhau. Nhưng đây là một bước chuyển chiến lược buộc phải làm.
Tại sao buộc phải làm?
Xét theo logic chuỗi công nghiệp, trong tình hình Mỹ kiểm soát xuất khẩu chip cao cấp, đây là đảo đảm phát triển ổn định an toàn lâu dài.
CEO Nvidia Hoàng Nhân Tân thẳng thắn trong phỏng vấn gần đây: "Mô hình mới dựa trên nền tảng phần cứng nội địa có thể là kết quả tồi tệ với Mỹ." Ông lo ngại một khi mô hình AI đỉnh cao được tối ưu để hoạt động tốt hơn trên chip nội địa, hào thành hệ sinh thái xây dựng nhiều năm của Nvidia sẽ không còn vững chắc.
Mỹ liên tục tăng cường kiểm soát xuất khẩu, khiến thị phần chip AI cao cấp của Nvidia tại Trung Quốc, từ 95% trước đây giảm thẳng về 0.
Nếu V4 chạy thông, nó sẽ trở thành mô hình tiên phong toàn cầu đầu tiên không phụ thuộc vào Nvidia.
Đáng chú ý, chỉ có mô hình tiên phong là chưa đủ, cạnh tranh AI ngày nay đã không còn là trò chơi đơn điểm "ai tham số lớn nhất thắng".
Một người trong ngành dùng một câu để khái quát cục diện hiện tại: Ai có thể xây dựng vòng khép kín hệ sinh thái hoàn chỉnh ở tầng ứng dụng, người đó mới thực sự sống sót.
Về điểm này, cách đánh của ByteDance là tách khả năng AI thành "khối xếp hình" có thể tái sử dụng, nhúng vào các tuyến sản phẩm như Douyin, Jiemeng, Feishu, hình thành bố cục kiểu khối xếp "ma trận sản phẩm + trung tâm AI". Còn Tencent trực tiếp đưa tay vào Wechat với 1.2 tỷ người dùng, cho ra mắt plugin ClawBot, người dùng không cần chuyển trang có thể gọi agent AI. Ngay cả Trí Phổ AI cũng đã hiện thực hóa doanh thu quy mô lớn trên đường đua Coding, sau khi GLM-5.1 phát hành, Coding Plan đi kèm đã từng "cháy hàng ngay lập tức".
So sánh, điểm yếu của DeepSeek rõ ràng.
DeepSeek thiếu một cửa vào siêu ứng dụng như Douyin hay Wechat, cũng thiếu một vòng khép kín thương mại hóa được kiểm chứng quy mô lớn. Mô hình mạnh mẽ và uy tín cộng đồng mã nguồn mở là hào thành của nó, nhưng ở sản phẩm cuối, khả năng đa phương thức và hệ sinh thái Agent, nó tụt hậu rõ ràng.
Nói cách khác, DeepSeek vẫn dùng tư duy thời đại mô hình để đánh trận thời đại hệ sinh thái, đây không chỉ là chậm nửa nhịp, mà là chạy sai đường đua.
Xét từ góc độ cạnh tranh lâu dài, ý đồ chiến lược sâu xa của việc gọi vốn, là tuyên bố DeepSeek chính thức tham gia cuộc cạnh tranh "hiệp hai" của hệ sinh thái AI.
Dẫn vốn bên ngoài, nghĩa là cấu trúc quản trị công ty của DeepSeek sẽ đi đến chuẩn hóa, trở thành một chủ thể thương mại phải đối mặt kiểm tra thị trường, phải giải trình với nhà đầu tư.
Bước này, là vé vào sân để DeepSeek chuyển đổi từ cơ quan nghiên cứu thành người chơi cấp ngành.
V4 có thể chứng minh bản thân trên sức mạnh tính toán nội địa hay không, gọi vốn có thể bù đắp điểm yếu tầng ứng dụng hay không, sẽ quyết định khả năng nó từ "ngựa ô công nghệ" lột xác thành "người chơi hệ sinh thái". Và sự lột xác này, cần xa hơn 300 triệu USD.
Cơn bão mới, vừa mới xuất hiện.
