Mùa đông năm 2025, những cơn gió biển tại Boca Chica, Texas vẫn mặn mòi và dữ dội, nhưng không khí tại Phố Wall lại vô cùng ngột ngạt.
Ngày 13 tháng 12, một tin tức đã bùng nổ trên các trang tài chính giống như tên lửa Falcon Heavy: Đợt chào bán cổ phiếu nội bộ mới nhất của SpaceX đã định giá công ty ở mức 800 tỷ USD.
Bản ghi nhớ cho thấy SpaceX đang tích cực chuẩn bị cho đợt IPO năm 2026, với kế hoạch huy động hơn 300 tỷ USD. Musk kỳ vọng định giá toàn công ty có thể đạt 1,5 nghìn tỷ USD. Nếu thành công, điều này sẽ đưa vốn hóa thị trường của SpaceX tiến gần đến mức kỷ lục của Saudi Aramco khi niêm yết vào năm 2019.
Đối với Musk, đây là một khoảnh khắc vô cùng kỳ diệu.
Là người giàu nhất thế giới, khối tài sản cá nhân của ông sẽ một lần nữa phá vỡ kỷ lục lịch sử cùng với sự cất cánh của "tên lửa siêu cấp" SpaceX, trở thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên trong lịch sử nhân loại.
Quay ngược đồng hồ về 23 năm trước, không ai tin vào kết cục này. Vào thời điểm đó, SpaceX, trong mắt hai gã khổng lồ Boeing và Lockheed Martin, chỉ là một "tên hạ đẳng trong ngành sản xuất" có thể bị nghiền nát bất cứ lúc nào.
Chính xác hơn, nó giống như một thảm họa cứ kéo dài mãi không dứt.
Khi một người đàn ông quyết định chế tạo tên lửa
Năm 2001, Elon Musk 30 tuổi.
Ông vừa thoái vốn khỏi PayPal, trong tay nắm giữ hàng trăm triệu USD tiền mặt, đứng ở "điểm tự do tài chính" điển hình của Thung lũng Silicon. Ông lẽ ra có thể giống Marc Andreessen, người sáng lập a16z, sau khi bán công ty thì trở thành nhà đầu tư, người truyền bá tư tưởng, hoặc thậm chí chẳng làm gì cả.
Nhưng Musk lại chọn một con đường khó tin nhất.
Ông ấy muốn chế tạo tên lửa, và sau đó bay đến Sao Hỏa.
Vì giấc mơ này, ông đã cùng hai người bạn thân đến Nga, cố gắng mua tên lửa đẩy Dnepr đã qua cải tiến làm phương tiện vận chuyển, thực hiện kế hoạch "Ốc đảo Sao Hỏa".
Kết cục thật nhục nhã.
Trong cuộc họp với Phòng thiết kế Lavochkin, một nhà thiết kế trưởng người Nga đã nhổ nước bọt vào mặt Musk, cho rằng tay trọc phú Mỹ này hoàn toàn không hiểu biết về công nghệ vũ trụ. Cuối cùng, phía Nga đưa ra một mức giá trên trời và ám chỉ ông "không có tiền thì cút đi", cả nhóm cuối cùng trở về tay trắng.
Trên chuyến bay trở về, các đồng đội cùng đi đều chán nản, nhưng Musk lại gõ gõ trên máy tính. Một lúc sau, ông quay lại, trình ra một bảng tính điện tử: "Này, tôi nghĩ chúng ta có thể tự chế tạo."
Năm đó, Trung Quốc vừa phóng Thần Châu 2, ngành hàng không vũ trụ được coi là "kỳ tích" của cả một quốc gia, là cuộc chơi chỉ có các cường quốc mới tham gia được. Một công ty tư nhân muốn chế tạo tên lửa, giống như một học sinh tiểu học tuyên bố sẽ chế tạo lò phản ứng hạt nhân trong sân sau vậy, thật nực cười.
Đây chính là sự "khởi đầu từ con số 0" của SpaceX.
Trưởng thành là không ngừng thất bại
Tháng 2 năm 2002, tại số 1310 East Grand Avenue, El Segundo, một vùng ngoại ô Los Angeles, trong một nhà kho cũ rộng 75.000 feet vuông, SpaceX chính thức được thành lập.
Musk lấy 100 triệu USD từ số tiền thu được sau khi thoái vốn PayPal làm vốn khởi nghiệp, đặt tầm nhìn của công ty là "Southwest Airlines của ngành công nghiệp vũ trụ", cung cấp dịch vụ vận chuyển không gian với chi phí thấp và độ tin cậy cao.
Nhưng thực tế nhanh chóng tặng cho nhà tư tưởng lý tưởng này một cú đấm: chế tạo tên lửa không chỉ khó mà còn đắt đến mức khó tin.
Trong ngành hàng không vũ trụ có câu nói cũ: "Không có một tỷ USD, bạn thậm chí không thể đánh thức Boeing dậy."
1 tỷ USD vốn khởi nghiệp của Musk trong ngành này chỉ như muối bỏ bể. Nghiêm trọng hơn, SpaceX phải đối mặt với một thị trường bị các ông lớn trăm tuổi như Boeing, Lockheed Martin khống chế chặt chẽ, những gã khổng lồ này không chỉ có thực lực kỹ thuật hùng hậu mà còn có mạng lưới quan hệ chính phủ sâu rộng.
Họ đã quen với sự độc quyền, quen với những đơn đặt hàng giá cao của chính phủ, và đối với kẻ xâm nhập SpaceX, họ chỉ có một thái độ: đứng nhìn trò cười.
Năm 2006, tên lửa đầu tiên của SpaceX, "Falcon 1", đứng trên bệ phóng.
Đây vừa là để tỏ lòng tôn kính với dự án Falcon của Cơ quan Chỉ đạo các Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (DARPA) của Mỹ, vừa ngầm chứa sự ngưỡng mộ đối với con tàu Millennium Falcon trong Star Wars. Nó nhỏ bé, thậm chí hơi tồi tàn, giống như một sản phẩm chưa hoàn thiện.
Không ngoài dự đoán, 25 giây sau khi cất cánh, tên lửa phát nổ.
Năm 2007, lần phóng thứ hai. Bay được vài phút ngắn ngủi, vẫn mất kiểm soát và rơi.
Những lời chế nhạo tràn ngập. Có người bình luận một cách chua chát: "Anh ta nghĩ tên lửa là viết mã sao? Còn có thể vá lỗi?"
Tháng 8 năm 2008, lần phóng thứ ba thất bại thảm khốc nhất, tầng một và tầng hai của tên lửa va chạm, hy vọng vừa mới bùng cháy lập tức biến thành những mảnh vỡ trên bầu trời Thái Bình Dương.
Bầu không khí hoàn toàn thay đổi. Các kỹ sư bắt đầu mất ngủ, nhà cung cấp bắt đầu yêu cầu tiền mặt, giới truyền thông không còn lịch sự nữa. Chí mạng nhất là, tiền sắp đốt hết.
Năm 2008, đây là năm đen tối nhất trong cuộc đời Musk.
Khủng hoảng tài chính quét qua toàn cầu, Tesla đứng trên bờ vực phá sản, người vợ kết hôn mười năm bỏ ông mà đi... Tiền của SpaceX cũng chỉ đủ cho một lần phóng cuối cùng. Nếu lần thứ tư thất bại, SpaceX sẽ giải tán ngay tại chỗ, Musk sẽ trắng tay.
Ngay lúc này, nhát dao sắc bén nhất đâm tới.
Thần tượng từ nhỏ của Musk, "người đầu tiên lên mặt trăng" Armstrong và "người cuối cùng lên mặt trăng" Cernan, công khai bày tỏ hoàn toàn không lạc quan về kế hoạch tên lửa của ông, Armstrong thẳng thừng nói "anh không hiểu những điều anh không biết".
Sau này nhớ lại những ngày tháng đó, Musk đỏng đỏng mắt trước ống kính. Tên lửa nổ ông không khóc, công ty sắp phá sản ông không khóc, nhưng khi nhắc đến sự chế nhạo của thần tượng, ông đã khóc.
Musk nói với người dẫn chương trình: "Những người này đều là anh hùng trong lòng tôi, thực sự rất khó khăn. Tôi thực sự mong họ có thể đến xem, công việc của tôi khó khăn đến mức nào."
Lúc này, một dòng chữ hiện lên: Đôi khi, chính những người bạn ngưỡng mộ lại làm bạn thất vọng. (Sometimes the very people you look up to, let you down.)
Sinh tồn trong tuyệt cảnh
Trước lần phóng thứ tư, không ai nói đến kế hoạch Sao Hỏa nữa.
Toàn bộ công ty chìm trong một sự im lặng bi tráng. Mọi người đều hiểu rõ, quả Falcon 1 này được ghép từ những đồng xu cuối cùng, nếu lần này thất bại, công ty chắc chắn sẽ giải tán.
Ngày phóng, không có tuyên ngôn hoành tráng, không có bài diễn thuyết đầy nhiệt huyết. Chỉ có một nhóm người đứng trong phòng điều khiển, im lặng nhìn chằm chằm vào màn hình.
Ngày 28 tháng 9 năm 2008, tên lửa cất cánh, một con rồng lửa thắp sáng màn đêm.
Lần này tên lửa không nổ, nhưng trong phòng điều khiển vẫn chết lặng, cho đến 9 phút sau, động cơ tắt theo kế hoạch, tải trọng hữu ích của nó đi vào quỹ đạo dự định.
"Thành công rồi!"
Trung tâm điều khiển vang lên những tràng vỗ tay và tiếng reo hò sấm sét, Musk giơ cao hai tay, Kimbal đứng bên cạnh bắt đầu khóc.
Falcon 1 đã làm nên lịch sử, SpaceX trở thành công ty hàng không vũ trụ thương mại tư nhân đầu tiên trên thế giới thành công phóng tên lửa vào quỹ đạo.
Thành công này không chỉ cứu SpaceX, mà còn giành được "viên thuốc kéo dài sự sống" lâu dài cho công ty.
Ngày 22 tháng 12, điện thoại của Musk reo lên, kéo màn kết thúc cho năm 2008 đầy rủi ro của ông.
Giám đốc hàng không vũ trụ của NASA, William Gerstenmaier, mang đến cho ông một tin tốt: SpaceX đã giành được một hợp đồng trị giá 1,6 tỷ USD, để thực hiện 12 chuyến đi lại vận chuyển giữa trạm không gian và Trái đất.
"Tôi yêu NASA," Musk thốc ra, sau đó ông đổi mật khẩu đăng nhập máy tính thành "ilovenasa".
Đi một vòng bên bờ vực cái chết, SpaceX đã sống sót.
Jim Cantrell, người đầu tiên tham gia phát triển tên lửa của SpaceX, cũng là người bạn cũ từng cho Musk mượn sách trình tên lửa đại học của mình, nhớ lại khi Falcon 1 phóng thành công, cảm khái vô cùng:
"Thành công của Elon Musk, không phải vì ông ấy nhìn xa trông rộng, không phải vì ông ấy thông minh hơn người, cũng không phải vì ông ấy quên ăn quên ngủ, mặc dù tất cả những điều này đều là thật, nhưng yếu tố thành công quan trọng nhất là, trong từ điển của ông ấy không có từ thất bại. Thất bại, chưa bao giờ nằm trong phạm vi suy nghĩ của ông ấy."
Để tên lửa bay về
Nếu câu chuyện kết thúc ở đây, nó chỉ là một huyền thoại truyền cảm hứng.
Nhưng phần thực sự đáng sợ của SpaceX, mới bắt đầu từ đây.
Musk kiên trì một mục tiêu có vẻ không hợp lý: Tên lửa phải tái sử dụng.
Hầu như tất cả các chuyên gia nội bộ đều phản đối. Không phải là không thể về mặt kỹ thuật, mà là quá kích động về mặt thương mại, giống như "sẽ không ai thu hồi cốc giấy dùng một lần".
Nhưng Musk kiên trì.
Ông cho rằng, nếu máy bay bay một lần rồi vứt đi, thì không ai có đủ khả năng ngồi máy bay, nếu tên lửa không thể tái sử dụng, hàng không vũ trụ mãi mãi chỉ là trò chơi của số ít.
Đây là logic cốt lõi của Musk, nguyên lý đầu tiên.
Quay lại điểm xuất phát của câu chuyện, tại sao Musk, xuất thân là lập trình viên, lại dám tự mình xuống chiến trường chế tạo tên lửa?
Năm 2001, Musk đã lật qua vô số sách chuyên ngành, dùng một bảng tính Excel phân tích chi tiết các chi phí chế tạo tên lửa. Phân tích cho thấy, chi phí chế tạo tên lửa đã bị các ông lớn truyền thống trong ngành hàng không vũ trụ đẩy lên cao gấp hàng chục lần một cách nhân tạo.
Những gã khổng lồ không thiếu tiền này đã quen với vùng an toàn "chi phí cộng thêm", một con ốc vít cũng phải vài trăm USD, trong khi Musk sẽ hỏi: "Nguyên liệu thô của thứ này là nhôm và titan trên Sở giao dịch kim loại London bán bao nhiêu tiền? Tại sao làm thành linh kiện lại đắt gấp nghìn lần?"
Nếu chi phí bị đẩy lên cao một cách nhân tạo, thì nhất định có thể bị ép xuống bởi con người.
Vì vậy, dưới sự hướng dẫn của nguyên lý đầu tiên, SpaceX đã bắt đầu một lộ trình hầu như không có đường lui.
Phóng đi phóng lại, nổ thì phân tích, phân tích xong tiếp tục nổ, thử nghiệm thu hồi liên tục.
Tất cả những nghi ngờ, đều chấm dứt vào đêm đông đó.
Ngày 21 tháng 12 năm 2015, ngày này chắc chắn được ghi vào lịch sử hàng không vũ trụ nhân loại.
Tên lửa Falcon 9 mang theo 11 vệ tinh phóng lên từ Căn cứ Không quân Mũi Canaveral. 10 phút sau, điều kỳ diệu đã xảy ra, tầng đẩy đầu tiên đã trở về thành công bãi phóng, hạ cánh thẳng đứng xuống bãi đáp ở Florida giống như trong phim khoa học viễn tưởng.
Khoảnh khắc đó, các quy tắc cũ của ngành hàng không vũ trụ bị nghiền nát hoàn toàn.
Kỷ nguyên hàng không vũ trụ giá rẻ, do công ty "hạ đẳng" một thời này mở ra.
Dùng thép không gỉ chế tạo Starship
Nếu việc thu hồi tên lửa là thách thức của SpaceX đối với vật lý học, thì việc sử dụng thép không gỉ để chế tạo Starship, là một "đòn đánh giảm chiều" của Musk đối với kỹ thuật học.
Trong giai đoạn đầu phát triển "Starship" nhằm mục đích thuộc địa hóa Sao Hỏa, SpaceX cũng từng sa vào ảo tưởng về "vật liệu công nghệ cao". Sự đồng thuận của ngành lúc đó là, để bay đến Sao Hỏa, tên lửa phải đủ nhẹ, do đó phải sử dụng vật liệu composite sợi carbon đắt tiền và phức tạp.
Vì điều này, SpaceX đã đầu tư một khoản tiền khổng lồ, chế tạo khuôn quấn sợi carbon khổng lồ. Tuy nhiên, tiến độ chậm chạp và chi phí cao khiến Musk cảnh giác, ông quay về nguyên lý đầu tiên, tính một bài toán:
Sợi carbon có chi phí lên tới 135 USD mỗi kg, và gia công cực kỳ khó khăn; còn thép không gỉ 304, tức là vật liệu chế tạo nồi niêu xoong chảo trong nhà bếp, chỉ tốn 3 USD mỗi kg.
"Nhưng thép không gỉ quá nặng!"
Đối mặt với sự nghi ngờ của các kỹ sư, Musk chỉ ra sự thật vật lý bị bỏ qua: điểm nóng chảy.
Sợi carbon chịu nhiệt kém, phải dán gạch cách nhiệt dày và đắt tiền, thép không gỉ có điểm nóng chảy cao tới 1400 độ, và ở nhiệt độ siêu lạnh của oxy lỏng, độ bền lại tăng lên. Tính cả trọng lượng của hệ thống cách nhiệt, tên lửa làm bằng thép không gỉ "nặng nề" này, tổng trọng lượng hệ thống lại tương đương với sợi carbon, nhưng chi phí lại giảm 40 lần!
Quyết định này đã giúp SpaceX thoát khỏi hoàn toàn xiềng xích của sản xuất chính xác, vật liệu hàng không vũ trụ. Họ không cần phòng sạch, dựng một cái lều trên vùng hoang vu Texas là có thể hàn tên lửa như chế tạo tháp nước, nổ cũng không đau lòng, quét sạch mảnh vỡ ngày mai lại tiếp tục hàn.
Cách tư duy theo nguyên lý đầu tiên này xuyên suốt toàn bộ quá trình phát triển của SpaceX. Từ việc chất vấn "tại sao tên lửa không thể sử dụng lại?" đến "tại sao vật liệu không gian phải đắt tiền", Musk luôn xuất phát từ các định luật vật lý cơ bản nhất, thách thức các giả định có sẵn của ngành.
"Dùng vật liệu giá rẻ như bắp cải để làm kỹ thuật đỉnh cao", mới là sức cạnh tranh cốt lõi của SpaceX.
Starlink mới là vũ khí lợi hại
Đột phá kỹ thuật mang lại sự tăng vọt về định giá.
Từ 13 tỷ USD năm 2012, đến 4000 tỷ USD vào tháng 7 năm 2024, và giờ là 8000 tỷ USD, định giá của SpaceX thực sự "đã ngồi lên tên lửa".
Nhưng thứ thực sự chống đỡ định giá trên trời này, không phải là tên lửa, mà là Starlink.
Trước khi Starlink xuất hiện, SpaceX đối với người bình thường, chỉ là hình ảnh hùng vĩ thi thoảng nổ, thi thoảng hạ cánh trên tin tức.
Starlink thay đổi tất cả.
Chòm sao quỹ đạo thấp này được tạo thành từ hàng nghìn vệ tinh, đang trở thành nhà cung cấp dịch vụ internet lớn nhất toàn cầu, nó biến "hàng không vũ trụ" từ một cảnh quan để ngắm nhìn, trở thành cơ sở hạ tầng giống như nước và điện.
Dù là trên một con tàu du lịch giữa trung tâm Thái Bình Dương, hay trong đống đổ nát của chiến tranh, chỉ cần có một bộ thu nhận cỡ hộp pizza, tín hiệu sẽ tràn xuống từ quỹ đạo gần cách đó vài trăm km.
Nó không chỉ thay đổi cục diện thông tin toàn cầu, mà còn trở thành một cỗ máy in tiền siêu cấp, cung cấp dòng tiền liên tục không ngừng cho SpaceX.
Tính đến tháng 11 năm 2025, số người dùng đăng ký hoạt động toàn cầu của Starlink đã đạt 7,65 triệu, số người sử dụng thực tế bao phủ vượt 24,5 triệu. Trong đó, thị trường Bắc Mỹ đóng góp 43% lượng đăng ký, các thị trường mới nổi như Hàn Quốc, Đông Nam Á đóng góp 40% người dùng mới.
Đây cũng là lý do Phố Wall dám định giá trên trời cho SpaceX, không phải vì tên lửa phóng thường xuyên, mà là vì doanh thu thường xuyên do Starlink mang lại.
Dữ liệu tài chính cho thấy, doanh thu dự kiến năm 2025 của SpaceX là 150 tỷ USD, và năm 2026 dự kiến sẽ tăng vọt lên 220-240 tỷ USD, trong đó hơn 80% doanh thu đến từ hoạt động Starlink.
Điều này có nghĩa là, SpaceX đã hoàn thành một bước ngoặt hoành tráng, nó không còn chỉ là một nhà thầu hàng không vũ trụ phụ thuộc vào hợp đồng, mà đã tiến hóa thành một gã khổng lồ viễn thông toàn cầu sở hữu hào bảo vệ độc quyền.
Đêm trước IPO
Nếu SpaceX niêm yết như mong muốn và huy động được 300 tỷ USD, điều này sẽ vượt qua kỷ lục huy động 290 tỷ USD của công ty dầu mỏ Saudi Aramco vào năm 2019, trở thành đợt IPO lớn nhất trong lịch sử.
Theo dự đoán của một số ngân hàng đầu tư, định giá IPO cuối cùng của SpaceX thậm chí có thể chạm mức 1,5 nghìn tỷ USD, có khả năng thách thức kỷ lục niêm yết 1,7 nghìn tỷ USD do Saudi Aramco thiết lập năm 2019, trực tiếp lọt vào top 20 công ty niêm yết có vốn hóa toàn cầu lớn nhất.
Đằng sau chuỗi con số thiên văn này, những người sôi sục đầu tiên là các nhân viên tại nhà máy Boca Chica và Hawthorne.
Trong đợt bán cổ phiếu nội bộ gần đây, mức giá 420 USD mỗi cổ phiếu có nghĩa là, những kỹ sư từng ngủ trên sàn nhà máy với Musk, trải qua vô số "địa ngục sản xuất", sẽ xuất hiện một loạt triệu phú thậm chí tỷ phú.
Nhưng đối với Musk, IPO tuyệt đối không phải là "thoái vốn rời đi" theo nghĩa truyền thống, mà là một lần "tiếp nhiên liệu" đắt giá.
Trước đây, Musk luôn phản đối niêm yết.
Tại một cuộc họp của SpaceX vào năm 2022, Musk đã dội một gáo nước lạnh vào toàn thể nhân viên, bảo họ đừng ảo tưởng về việc niêm yết: "Niêm yết tuyệt đối là một lời mời đến với nỗi đau, và giá cổ phiếu chỉ khiến người ta phân tâm."
3 năm trôi qua, điều gì đã khiến Musk thay đổi thái độ?
Dù tham vọng có hào hùng đến đâu cũng cần vốn để hỗ trợ.
Theo lịch trình của Musk, trong vòng hai năm, tàu Starship đầu tiên sẽ thử nghiệm hạ cánh Sao Hỏa không người lái; trong vòng bốn năm, dấu chân con người sẽ in trên đất đỏ Sao Hỏa. Và tầm nhìn cuối cùng của ông, tức là trong vòng 20 năm thông qua 1000 tàu Starship đi lại, xây dựng một thành phố tự cung tự cấp trên Sao Hỏa, số vốn cần tiêu thụ vẫn là một con số thiên văn.
Ông đã nhiều lần nói thẳng trong các cuộc phỏng vấn, mục đích duy nhất của việc tích lũy của cải, là để biến loài người thành "loài đa hành tinh". Theo góc độ này, hàng trăm tỷ USD huy động được từ IPO, có thể coi là "phí qua đường liên sao" mà Musk thu của người Trái đất.
Chúng ta đầy mong đợi, vụ IPO lớn nhất trong lịch sử nhân loại, cuối cùng sẽ không biến thành du thuyền hay biệt thự, tất cả chúng sẽ hóa thành nhiên liệu, thép và oxy, trải dài con đường dài dằng dặc dẫn đến Sao Hỏa.
