Tác giả: Tanay Jaipuria, Đối tác Wing
Biên dịch: Felix, PANews
Lời người biên tập: Vào ngày 25 tháng 5, website của Sở giao dịch chứng khoán Thượng Hải (SSE) thông báo, đơn IPO của Unitree Robotics trên sàn STAR Market sẽ được thảo luận và phê duyệt vào ngày 1 tháng 6, với kế hoạch huy động 620 triệu USD, hướng tới mục tiêu trở thành cổ phiếu robot hình người đầu tiên trên thị trường chứng khoán A.
Bản công bố thông tin (prospectus) của Unitree Robotics thu hút sự chú ý đặc biệt vì nó phản ánh rất tốt hiện trạng phát triển thực tế của thị trường robot hiện nay.
Là công ty có sản lượng xuất xưởng robot hình người cao nhất toàn cầu, Unitree không chỉ có lãi mà còn duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Bài viết này sẽ thảo luận về:
-
Sản phẩm của Unitree Robotics
-
Chuyển dịch cơ cấu doanh thu sang robot hình người
-
Hiện tại những doanh nghiệp nào đang mua robot (và lý do)
-
Mô hình kinh doanh tích hợp dọc (vertical integration)
-
Phân tích tài chính
-
Mục tiêu phát triển ở tầng mô hình (model layer)
Sản phẩm của Unitree Robotics
Unitree Robotics được thành lập năm 2016 tại Hàng Châu, người sáng lập Wang Xingxing là một chuyên gia robot tự học nổi tiếng vì đã chế tạo con robot bốn chân đầu tiên trong căn hộ của mình. Công ty hiện có 480 nhân viên, trong đó khoảng 175 người làm nghiên cứu và phát triển (R&D).
Công ty chủ yếu bán hai dòng sản phẩm chính:
-
Robot bốn chân (robot chó): Go2 (cấp tiêu dùng và nghiên cứu), B2 (cấp công nghiệp) và A2.
-
Robot hình người: H1, H2, G1 và R1. Bạn có thể đã thấy G1 trong các video hot trên mạng, nó cao 1.32m và nặng 35kg.
Công ty bắt đầu hoạt động kinh doanh quốc tế từ năm 2018. Hơn 35% doanh thu đến từ bên ngoài Trung Quốc, bao gồm một nhóm khách hàng lớn từ giới học thuật Mỹ.
Chuyển mình sang robot hình người
Hai năm trước, về cơ bản Unitree Robotics vẫn là một công ty robot chó, chủ yếu bán robot bốn chân. Năm 2023, robot hình người chỉ chiếm 1.9% doanh thu của họ.
Tuy nhiên, đến chín tháng đầu năm 2025, robot hình người đã chiếm hơn một nửa doanh thu.
Động lực thúc đẩy sự chuyển dịch này là sự phù hợp sản phẩm-thị trường và chiến lược marketing mạnh mẽ. Robot hình người của công ty đã hai năm liên tiếp xuất hiện trên chương trình Tết Gala của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV). Năm 2024, Jensen Huang cũng đã trưng bày một robot Unitree tại hội nghị GTC.
Robot Unitree xuất hiện trong Tết Gala CCTV
Mức độ tiếp xận thương hiệu này đã chuyển hóa thành nhu cầu thương mại và nghiên cứu - điều mà hầu hết các công ty phần cứng Trung Quốc chưa từng thực sự làm được.
So với các công ty khác, sản lượng xuất xưởng robot hình người của Unitree đặc biệt đáng kinh ngạc. Unitree đã bán được khoảng 5.500 robot hình người vào năm 2025, trở thành nhà sản xuất robot hình người hai chân có sản lượng tiêu thụ lớn nhất toàn cầu. AGIBot (Trí Nguyên Cơ Khí Nhân) trong nước Trung Quốc theo sát sau đó. Ngược lại, các công ty Mỹ nổi tiếng như Figure AI, Agility Robotics có lẽ chỉ bán được vài trăm đơn vị (hoặc thậm chí ít hơn).
Mục tiêu 5 năm trong bản công bố là đạt công suất sản xuất hàng năm 75.000 robot hình người và 115.000 robot bốn chân. Đây là khoảng gấp 14 lần sản lượng robot hình người năm 2025. Mục tiêu này đầy tham vọng, nhưng cũng cho thấy ngành này vẫn đang ở giai đoạn cực kỳ sơ khai.
Ai đang mua robot
Bản công bố phân loại người mua thành ba nhóm: Nghiên cứu & Giáo dục, Thương mại & Tiêu dùng, và Ứng dụng Công nghiệp.
Thực tế khắc nghiệt là, hiện tại phần lớn nhu cầu về robot hình người tập trung vào các kịch bản nghiên cứu và giáo dục.
1. Nghiên cứu & Giáo dục: Chiếm 74% doanh thu/sản lượng tiêu thụ robot hình người. Kể từ năm 2022, người mua học thuật vẫn là nhóm khách hàng chính của Unitree và hiện là nguồn doanh thu lớn nhất của công ty.
2. Thương mại & Tiêu dùng: Chiếm 17% sản lượng tiêu thụ robot hình người. Những người tiêu dùng không thuộc nhóm học thuật mua những robot này chủ yếu để "trưng bày": đóng vai trò là nhân viên thu hút sự chú ý tại các điểm bán lẻ, điểm du lịch, buổi biểu diễn và triển lãm. Trong chín tháng đầu năm 2025, doanh thu cấp tiêu dùng tăng gần gấp bốn lần so với cùng kỳ, nghe có vẻ ấn tượng, nhưng xuất phát điểm của nó rất nhỏ. Hiện nay, ứng dụng thực tế nhất cho một robot hình người giá 25.000 USD dường như là đứng ở cửa một cửa hàng tại Thâm Quyến để thu hút khách hàng.
3. Ứng dụng Công nghiệp: Chỉ chiếm 9% sản lượng tiêu thụ robot hình người. Unitree cũng thừa nhận, việc triển khai trong công nghiệp còn hạn chế do công nghệ chưa chín muồi, phản ánh thực trạng kỹ thuật hiện tại. Trong 9% sản lượng tiêu thụ này, khoảng 50%-70% được sử dụng cho các kịch bản như tiếp tân doanh nghiệp và hướng dẫn viên du lịch. Vì vậy, tổng hợp lại, sản lượng robot hình người thực sự được sử dụng cho các công việc thực tế như tiếp tân doanh nghiệp, tuần tra, kiểm tra chỉ chiếm 3%-4%.
Đối với robot bốn chân (robot chó), triển vọng sáng sủa hơn một chút: chỉ khoảng một phần ba doanh số bán ra đến từ nghiên cứu, hơn 40% đến từ mục đích thương mại, phần còn lại từ ứng dụng công nghiệp. Ở lĩnh vực này, các kịch bản ứng dụng sản xuất đã trưởng thành hơn. Khách hàng của họ bao gồm Tập đoàn Lưới điện Quốc gia, Tập đoàn Lưới điện Phương Nam, PetroChina, Sinopec, Tập đoàn Baowu và JD.com (JD.com là khách hàng lớn nhất của Unitree). Các doanh nghiệp này sử dụng robot bốn chân để thực hiện việc tuần tra, kiểm tra hàng ngày thực sự tại các nhà máy hóa chất, trạm biến áp, mỏ than, đường ống, v.v.
Robot bốn chân Unitree được sử dụng cho công tác tuần tra
Mô hình kinh doanh tích hợp dọc
Một điểm đặc biệt của Unitree Robotics là khả năng tự thiết kế và sản xuất hầu hết các linh kiện cốt lõi: động cơ mô-men xoắn cao, bộ giảm tốc chính xác, bộ mã hóa (encoder), mô-đun khớp, bộ điều khiển thông minh, cảm biến độ chính xác cao, bàn tay linh hoạt, LiDAR và camera. Theo dữ liệu của McKinsey, bộ truyền động (actuator - tức là hệ thống động cơ, bộ giảm tốc và khớp điều khiển chuyển động của robot) thường chiếm 40%-60% tổng chi phí nguyên vật liệu (BOM) của một robot hình người.
Hầu hết các công ty trong lĩnh vực này phụ thuộc vào việc mua ngoài, trong khi Unitree tự sản xuất. Linh kiện mua ngoài chỉ chiếm khoảng 14%-18% tổng chi phí của họ. Họ chỉ gia công ngoài các bộ phận thông dụng như cell pin, bộ nhớ flash và các bộ phận khác biệt hóa như bo mạch tính toán lõi.
Nhờ đó, chi phí sản xuất đơn vị cho robot bốn chân đã giảm từ khoảng 3.300 USD vào năm 2022 xuống còn khoảng 1.800 USD vào giữa năm 2025, giảm 46%. Trong cùng kỳ, chi phí robot hình người cũng giảm từ khoảng 10.800 USD xuống còn 9.200 USD.
Thú vị là, như biểu đồ dưới đây, mặc dù giá bán trung bình (ASP) của robot bốn chân và hình người giảm dần qua các năm, nhưng nhờ chiến lược tích hợp dọc cao độ, biên lợi nhuận gộp của họ trong suốt thời kỳ này không những không giảm mà còn tăng lên: từ khoảng 45% trong năm 2022-2023 lên gần 60% vào năm 2025.
Chú thích: Năm 2023, Unitree chỉ bán được 5 robot hình người, do đó giá bán trung bình năm đó không mang tính đại diện.
Tổng quan tài chính
Được thúc đẩy bởi sự tăng trưởng mạnh mẽ của mảng robot hình người, doanh thu của công ty tăng vọt từ 58 triệu USD năm 2024 lên khoảng 252 triệu USD năm 2025, tăng 335%. Trong phần lớn lịch sử phát triển của công ty, doanh số quốc tế chiếm hơn 55% doanh thu. Năm 2025, lần đầu tiên doanh thu thị trường nội địa Trung Quốc vượt qua xuất khẩu, tuy nhiên doanh thu xuất khẩu tuyệt đối vẫn tăng gấp đôi so với cùng kỳ.
Biên lợi nhuận gộp gần đạt 60% và đã tăng liên tục trong những năm gần đây, cụ thể như sau.
So sánh ngang hàng: Hầu hết các công ty phần cứng có biên lợi nhuận gộp trong khoảng 30%-40%, các công ty phần mềm thường đạt 70%-80%. Đối với một công ty bán robot vật lý, biên lợi nhuận gộp của Unitree ở mức khá cao, hoàn toàn nhờ vào mô hình tích hợp dọc và sự khác biệt hóa mạnh mẽ của sản phẩm hiện tại.
Công ty đã có lãi vào năm 2024 (theo GAAP Mỹ), với tỷ suất lợi nhuận khoảng 18%, và sau điều chỉnh gần đạt 35%.
Unitree Robotics nhắm đến mức định giá khoảng 6 đến 7 tỷ USD trong đợt IPO này.
Tầm nhìn ở tầng mô hình
Unitree dự định dành gần một nửa số tiền huy động được từ IPO để đầu tư vào phát triển phần mềm. Trong số 620 triệu USD huy động được, khoảng 300 triệu USD được chỉ định cho việc đào tạo mô hình AI trong ba năm tới, tương đương đầu tư khoảng 100 triệu USD mỗi năm để phát triển "mô hình lớn thể hiện" (embodied large model).
Bản công bố mô tả hai kiến trúc mô hình song song:
-
Loại đầu tiên là mô hình VLA (Vision-Language-Action): Mô hình này ánh xạ trực tiếp đầu vào hình ảnh và ngôn ngữ thành lệnh chuyển động, cho phép robot khái quát hóa và xử lý các nhiệm vụ không quen thuộc mà không cần mã lệnh được viết sẵn.
-
Loại thứ hai là mô hình WMA (World Model + Action): Unitree coi đây là giải pháp có triển vọng hơn. Mô hình WMA có thể xây dựng mô phỏng nội bộ về thực tế vật lý. Robot sẽ dự đoán điều sắp xảy ra trước khi hành động, thay vì học hoàn toàn qua thử và sai.
Unitree đã phát hành các phiên bản đầu tiên của hai mô hình này. Tháng 9/2025, Unitree mở nguồn UnifoLM-WMA-0; tháng 1/2026 mở nguồn UnifoLM-VLA-0.
Unitree cũng liệt kê chi tiết về phân bổ chi tiêu dự kiến cho mô hình này, như sau:
Ưu thế vượt trội hiện tại của Unitree Robotics trong phần cứng là không thể phủ nhận, nhưng công ty hiểu rõ để duy trì một hào rào bảo vệ (moat) lâu dài trong lĩnh vực robot, có lẽ phải đồng thời nắm quyền kiểm soát ở tầng mô hình: tức là hệ thống "bộ não" quyết định robot làm gì và di chuyển như thế nào. Ngoài ra, tham vọng về phần mềm cũng là một biện pháp phòng ngừa để tránh hàng hóa hóa phần cứng (cạnh tranh giá thấp). Unitree đã xây dựng hào rào bảo vệ trong sản xuất phần cứng.
Tuy nhiên, nếu cuối cùng bộ truyền động và mô-đun khớp trở thành các bộ phận tiêu chuẩn hóa như pin xe điện, thì tuyến phòng thủ và rào cản cạnh tranh của ngành chắc chắn sẽ chuyển dịch lên tầng mô hình.
Kết luận
Unitree Robotics sở hữu một hoạt động phần cứng có lãi, một hào rào sản xuất vững chắc, và có nhiều robot hình người hơn bất kỳ công ty nào khác, với mức giá cực kỳ cạnh tranh. Tuy nhiên, như phản ánh qua công dụng thực tế của robot hình người, việc triển khai thương mại hóa rộng rãi vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Ứng dụng "trưng bày" chiếm ưu thế trong nhu cầu người tiêu dùng, trong khi triển khai công nghiệp còn tương đối hạn chế.
Unitree Robotics cho chúng ta một cái nhìn thoáng qua về hiện trạng thị trường robot hiện tại, và trong tương lai, sẽ còn nhiều đột phá hơn nữa đáng mong đợi ở các khía cạnh mô hình, phần cứng và kịch bản ứng dụng.
Bài đọc liên quan: Điểm danh hơn 30 công ty robot hình người: Ai sẽ chiến thắng vào năm 2026?
