Dọc theo bờ biển Đại Tây Dương của Bắc Phi, Morocco đang diễn ra một cuộc thử nghiệm tài chính độc đáo. Nơi đây từng có lệnh cấm tiền mã hóa nghiêm ngặt nhất thế giới, nhưng đồng thời, nó cũng là quốc gia có tỷ lệ chấp nhận tiền mã hóa cao nhất Bắc Phi.
Khi cánh cửa chính thức đóng chặt, thì cánh cửa dân gian lại mở toang. Từ các tòa nhà văn phòng ở Casablanca đến các khu chợ ở Marrakech, tài sản kỹ thuật số đang trở thành vũ khí tàng hình của hàng triệu người Morocco để chống lại lạm phát và vượt qua các biện pháp kiểm soát ngoại hối. Năm 2025, với sự nới lỏng của dự luật quản lý, chúng ta cần xem xét lại vùng biển xanh đầy tiềm năng to lớn này.
(Tác giả đã tự mình đến Morocco vào tháng này, và có những cuộc trò chuyện ngẫu nhiên với người qua đường và chủ cửa hàng trên các con phố ở Casablanca, Marrakech, Fes, Chefchaouen để thu thập thông tin trực tiếp)
Nếu chỉ nhìn vào các điều khoản pháp lý, Morocco dường như là một sa mạc đối với tiền mã hóa. Ngay từ năm 2017, Cục Quản lý Ngoại hối Morocco (Office des Changes) và Ngân hàng Trung ương đã cùng ra thông báo, cấm rõ ràng việc sử dụng tiền mã hóa để giao dịch, người vi phạm sẽ phải đối mặt với hình phạt do vi phạm quy định quản lý ngoại hối.
Tuy nhiên, dữ liệu lại đưa ra một câu trả lời hoàn toàn trái ngược.
Theo báo cáo Chỉ số Chấp nhận Tiền mã hóa Toàn cầu do công ty phân tích dữ liệu blockchain Chainalysis công bố, Morocco trong những năm qua luôn giữ vững vị trí số một Bắc Phi và nằm trong top đầu toàn cầu. Đặc biệt trong giai đoạn từ 2022 đến 2024, bất chấp chu kỳ thị trường giảm, thứ hạng của Morocco vẫn vững chắc.
Dữ liệu đáng kinh ngạc hơn đến từ lượng nắm giữ. Theo ước tính của TripleA và nhiều tổ chức fintech địa phương, tỷ lệ người nắm giữ tiền mã hóa ở Morocco đang tiến gần đến 10%-15% tổng dân số. Điều này có nghĩa là, tại quốc gia có khoảng 37 triệu dân này, có hàng triệu người đã hoặc đang tiếp xúc với tài sản mã hóa dưới một hình thức nào đó.
Đây không chỉ là trò chơi của người giàu. Ở Morocco, sự phổ biến của tiền mã hóa thể hiện đặc điểm rất mạnh mẽ về tính "cỏ dân" và "trẻ hóa". Cơ sở người dùng khổng lồ này đã phát triển một cách tự nhiên trong bối cảnh không có sàn giao dịch chính thức hoạt động, không có kênh giao dịch ngân hàng, và thậm chí phải đối mặt với rủi ro pháp lý.
Đằng sau hiện tượng "càng cấm càng nóng" này, rốt cuộc ẩn chứa logic thị trường nào? Để hiểu được sự sôi động của thị trường Morocco, trước tiên cần hiểu các điểm đau tài chính của Morocco.
Morocco thực hiện kiểm soát ngoại hối chặt chẽ. Đồng Dirham Morocco (MAD) là một loại tiền tệ không thể chuyển đổi tự do hoàn toàn. Đối với công dân bình thường, việc chuyển một lượng lớn tiền ra nước ngoài, hoặc nhận các khoản thanh toán thương mại nhỏ từ nước ngoài, không chỉ có quy trình phức tạp mà còn bị hạn chế nghiêm ngặt về hạn mức.
Điều này tạo ra nhu cầu thiết yếu, chân thực nhất cho tiền mã hóa, đặc biệt là stablecoin (như USDT).
Morocco có một lượng lớn nhân tài trẻ thông thạo tiếng Pháp và tiếng Anh, họ hoạt động sôi nổi trên các nền tảng freelancer toàn cầu như Upwork, Fiverr, tham gia vào các công việc lập trình, thiết kế và dịch thuật. Đối với những người trẻ tuổi này, việc nhận chuyển tiền từ nước ngoài (SWIFT) thông qua ngân hàng truyền thống không chỉ mất nhiều thời gian (thường từ 3-5 ngày làm việc), mà còn có phí giao dịch cao, thậm chí có thể bị ngân hàng đóng băng do vấn đề nguồn tiền.
Do đó, USDT đã trở thành giải pháp thay thế tốt nhất. Trong cộng đồng công nghệ và các nhóm mạng xã hội của Morocco, "giao dịch P2P" (giao dịch ngang hàng) cực kỳ sôi động. Các freelancer nhận USDT, sau đó thông qua các nền tảng như Binance P2P, trong vòng vài phút có thể chuyển đổi thành Dirham vào tài khoản ngân hàng địa phương, hoặc trực tiếp đổi thành tiền mặt ngoại tuyến. Quy trình này hoàn toàn bỏ qua mọi hạn chế của hệ thống SWIFT, trở thành cơ sở hạ tầng quan trọng của nền kinh tế gig (Gig Economy) ở Morocco.
Ngoài việc nhận tiền, thanh toán cũng là một vấn đề lớn. Nhiều thương nhân Morocco tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới (như nhập khẩu hàng hóa nhỏ từ Trung Quốc) nhận thấy, việc xin hạn mức ngoại hối thông qua ngân hàng để thanh toán tiền hàng cho nhà cung cấp, quy trình chậm đến mức có thể làm lỡ cơ hội kinh doanh.
Tiền mã hóa cung cấp khả năng "thanh toán tức thì". Mặc dù cách làm này nằm trong vùng xám, nhưng tại khu thương mại Casablanca, việc sử dụng tiền mã hóa để thanh toán một phần tiền hàng đã trở thành bí mật công khai.
Trường hợp thực tế: "Hỗ trợ Airdrop" trong trận động đất
Nếu nói kiểm soát ngoại hối là động lực lâu dài, thì trận động đất lớn năm 2023 chính là một "bài kiểm tra áp lực" để toàn xã hội nhìn thấy tính hữu dụng của tiền mã hóa.
Tháng 9 năm 2023, một trận động đất mạnh xảy ra tại khu vực Al Haouz của Morocco, gây ra thương vong nghiêm trọng về người và tài sản. Trong thời kỳ cứu hộ vàng sau thảm họa, các điểm ngân hàng truyền thống đóng cửa, máy ATM mất điện hoặc hết tiền mặt, người dân vùng thiên tai cần tiền gấp để mua vật tư.
Ngay lúc này, sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới Binance thông báo sẽ airdrop cho người dùng Morocco.
Đây không phải là chiêu trò tiếp thị hư cấu, mà là một trường hợp có thật:
· Binance thông qua xác minh danh tính người dùng (KYC) và địa chỉ để xác định những người dùng ở khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất thuộc vùng Marrakech-Safi.
· Trực tiếp airdrop vào tài khoản của những người dùng này số BNB (Binance Coin) trị giá 100 USD.
· Đối với người dùng Morocco tích cực không ở tâm chấn, cũng airdrop số token với số lượng nhỏ hơn.
· Tổng số tiền quyên góp lên tới 3 triệu USD.
Số tiền này dù không thể xây lại nhà cửa, nhưng vào thời điểm đó, nó đã cho thấy một lợi thế cốt lõi của tiền mã hóa: không biên giới, không trung gian, chuyển đến ngay ngay lập tức. Nhiều người dùng thông qua kênh P2P đã nhanh chóng chuyển đổi các token này thành tiền mặt, mua lều bạt và thực phẩm cần thiết.
Sự kiện này có ảnh hưởng sâu rộng trong dân chúng Morocco. Nó khiến nhiều người bình thường vốn hoài nghi về "tiền ảo" nhận ra rằng, đây không chỉ là công cụ đầu cơ, mà còn là một mạng lưới truyền tải giá trị có thể vận hành trong môi trường khắc nghiệt.
Đứng tại thời điểm hiện tại năm 2025, thị trường Morocco đang có sự thay đổi về chất.
Khi Ngân hàng Trung ương Morocco (Bank Al-Maghrib) chính thức soạn thảo và trình dự luật quản lý tài sản mã hóa, quốc gia Bắc Phi này đang chuyển từ "cấm hoàn toàn" sang "chào đón quản lý".
Đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư ra thế giới, điều này có nghĩa là gì?
- Mở ra đường đua tuân thủ: Với sự tiến triển của dự luật, giấy phép sàn giao dịch, giấy phép dịch vụ lưu ký sẽ trở thành nguồn tài nguyên khan hiếm. Ai có thể tiên phong hoạt động tại Khu Tài chính Casablanca (CFC), người đó sẽ thu hút được hàng triệu người dùng đã được giáo dục thị trường này.
- Bùng nổ các kịch bản thanh toán: Morocco có tỷ lệ phổ biến điện thoại di động rất cao. Một khi ngưỡng tuân thủ giảm xuống, các ứng dụng thanh toán di động, chuyển tiền dựa trên stablecoin sẽ tăng trưởng bùng nổ, thách thức trực tiếp các công ty chuyển tiền truyền thống (như Western Union).
- Lợi thế nhân tài: Morocco có một trong những kho dự trữ kỹ sư tốt nhất Bắc Phi. Chi phí cho các nhà phát triển Web3 ở đây thấp hơn nhiều so với châu Âu và Mỹ, nhưng năng lực kỹ thuật không hề thua kém.
Morocco không phải là Dubai tiếp theo, cũng không phải là Singapore tiếp theo. Nó có dấu ấn Bắc Phi độc đáo: cơ cấu dân số trẻ, nhu cầu thanh toán xuyên biên giới mạnh mẽ, và ý thức quản lý đang thức tỉnh. 6 triệu người dùng tiền mã hóa ở đây, không phải được tạo ra bởi quảng cáo, mà là bị nhu cầu cuộc sống thúc ép. Loại thị trường dựa trên các điểm đau thực tế như vậy, thường có sức sống mạnh mẽ hơn so với thị trường chỉ đơn thuần là đầu cơ.
Đối với những người làm trong lĩnh vực Web3, đừng chỉ chăm chú vào Thung lũng Silicon và Hồng Kông. Giữa sa mạc và biển cả ở Bắc Phi, mảnh ghép Morocco bị đánh giá thấp này, có lẽ chính là mảnh ghép còn thiếu trong bản đồ toàn cầu.
(Chú thích: Dữ liệu được đề cập trong bài viết tham khảo từ Báo cáo thường niên Chainalysis 2022–2024, dữ liệu tỷ lệ chấp nhận toàn cầu TripleA và các báo cáo công khai của truyền thông địa phương Morocco Hespress về hỗ trợ động đất năm 2023.)
