Tác giả: Tiểu Bánh
Vào tối ngày 19 tháng 8, còn 16 phút 52 giây nữa là kết thúc một cuộc bỏ phiếu trên nền tảng quản trị Agora của Optimism. Trên màn hình, phiếu tán thành chiếm 45,77%, đề xuất có vẻ như sắp bị bác bỏ.
Nội dung đề xuất này là: chuyển 546,9 triệu token OP từ hạn mức "airdrop người dùng" sang "Quỹ Hệ sinh thái Chiến lược" thuộc quyền quản lý của Quỹ, số token này tương đương với 12,7% tổng nguồn cung, gần 24% lượng token đang lưu hành.
Sau đó, một phiếu bầu 8,49 triệu OP đã ập xuống. Tỷ lệ tán thành ngay lập tức nhảy lên 61,84%, đề xuất được thông qua.
Người bỏ phiếu quyết định đó là Test in Prod. Trong phần giới thiệu của mình trên Agora, đội ngũ này viết rõ: Đội ngũ phát triển cốt lõi của Optimism Collective. Trong tài liệu đề cử Ủy ban An ninh năm 2025, họ tự viết một câu: "được tài trợ toàn bộ bởi Collective". Tháng 6 năm nay, họ vừa nhận được ghế trong Ủy ban An ninh mới cho nhiệm kỳ 12 tháng.
Một đội ngũ cốt lõi được tài trợ toàn bộ bởi Optimism, trong 17 phút cuối cùng đã bỏ phiếu quyết định, chuyển số token trị giá khoảng 49,7 triệu USD từ túi người dùng sang tài khoản của Quỹ.
Tiền của ai, ai có quyền quyết định?
Quỹ có logic riêng của mình. Từ năm 2022 đến 2024, Optimism đã thực hiện năm đợt airdrop, tổng cộng phân phối 269,1 triệu OP cho người dùng, nhưng hiệu quả giảm dần qua mỗi đợt. Cả phân tích học thuật và dữ liệu on-chain đều chỉ ra rằng, các đợt airdrop sau này có hiệu quả không đáng kể trong việc giữ chân người dùng. Kết luận của Quỹ là: Công cụ airdrop quy mô lớn này phù hợp để thu hút khách hàng giai đoạn đầu, không phù hợp với giai đoạn mở rộng thể chế hóa hiện tại.
OP Enterprise mới là trọng tâm chiến lược hiện nay của Quỹ.
Bitpanda đã ra mắt Vision Chain trên Optimism, sàn giao dịch lớn nhất Hàn Quốc Dunamu đã ký biên bản ghi nhớ cho GIWA Chain, Ether.fi đã mang lại 220 triệu USD TVL và hơn 70.000 thẻ thanh toán hoạt động trên OP Mainnet. Quỹ cho rằng, để chiêu mộ những khách hàng cấp doanh nghiệp này, cần một kho đạn token linh hoạt, chứ không phải tiếp tục khóa 547 triệu OP dưới nhãn "airdrop" không còn được sử dụng.
Test in Prod đã biện minh cho lá phiếu của mình một cách thẳng thắn: Việc đấu thầu doanh nghiệp cần bảo mật, cửa sổ cạnh tranh thoáng qua, Optimism cần quỹ chiến tranh này.
Những người phản đối nhìn thấy một điều khác
Tổ chức nghiên cứu độc lập trong lĩnh vực Layer 2 của Ethereum, L2BEAT, đã bỏ phiếu chống.
Cách diễn đạt của họ đáng để đọc từng câu: Sự ủy quyền dành cho Quỹ quá rộng rãi, thiếu sự liên kết rõ ràng giữa việc triển khai token và lợi ích của người nắm giữ OP, và hiệu quả của các khoản đầu tư đối tác trước đó cũng chưa được đánh giá chính thức. Trong một hệ thống đã chi 686 triệu OP cho quỹ hệ sinh thái (bao gồm ba hạng mục: Partner, Seed và Unallocated), việc bổ sung thêm 547 triệu OP cho một quỹ mới định nghĩa mơ hồ, L2BEAT cho rằng chứng cứ là không đủ.
Polynya, nhà nghiên cứu độc lập từng tham gia quản trị Optimism lâu dài và từ chức đại biểu vào năm 2025, đã tái xuất đặc biệt cho cuộc bỏ phiếu này. Đánh giá của ông còn gay gắt hơn: Giao 24% lượng token lưu hành cho một "lời hứa mập mờ", trong bối cảnh hiệu quả chi tiêu khuyến khích trước đây của Quỹ nhiều lắm cũng chỉ là lẫn lộn tốt xấu, là hành động thiếu trách nhiệm.
Một thành viên cộng đồng ký tên Luckyhooman.eth đã chỉ ra sự thật đáng chú ý nhất: Dưới hạng mục quỹ hệ sinh thái đã đầu tư khoảng 686 triệu OP, gấp hơn 2,5 lần tổng lượng airdrop cho người dùng. Và cho đến nay, OP Mainnet vẫn chưa trở thành một blockchain chính được người dùng sử dụng hàng ngày. Việc lấy hạn mức airdrop từ tay người dùng, đồng nghĩa với việc thay đổi lời hứa phân bổ ban đầu trong khi thử nghiệm phía người dùng vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.
Vấn đề thực sự không phải là tỷ lệ bỏ phiếu
Thách thức kinh điển của quản trị on-chain là tỷ lệ bỏ phiếu quá thấp. Nhưng vấn đề lần này của Optimism lại ngược lại: Đủ người tham gia, số lượng tối thiểu cũng đạt. Lý do đề xuất được thông qua là vì một cử tri có địa vị đặc biệt đã thay đổi kết quả vào phút chót.
Điều này mở ra một nghi vấn sâu sắc hơn. Khoản tài trợ, việc trả lương và việc gia hạn hợp đồng trong tương lai của một đội ngũ hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của Quỹ, thì lá phiếu của đội ngũ đó đối với phương án ngân sách của Quỹ, ở mức độ nào là sự phán đoán độc lập? Trong quản trị công ty truyền thống, đây gọi là giao dịch liên kết, ít nhất cần các bên liên quan tránh biểu quyết. Trong thế giới DAO, hiện chưa có quy tắc này.
Một tầng nữa căn bản hơn là: Việc bỏ phiếu quản trị DAO có thể sửa đổi lời hứa phân bổ tại thời điểm thành lập không?
Khi Optimism phát hành token OP vào năm 2022, đã ghi rõ ràng 19% tổng nguồn cung được phân bổ cho airdrop người dùng. Con số này đã được viết vào tài liệu tokenomics, được các nền tảng dữ liệu lớn thu thập, được vô số người dùng coi là kỳ vọng dài hạn khi tham gia hệ sinh thái Optimism. Việc sử dụng một phiếu bầu đa số để đổi tên hạn mức airdrop còn lại thành "Quỹ Chiến lược" mà Quỹ có thể chi phối, về mặt pháp lý có thể hoàn toàn tuân thủ, vốn dĩ quản trị DAO được thiết kế để có thể sửa đổi mọi tham số. Nhưng nó làm lung lay một thứ mềm mại hơn: sự tin tưởng của người dùng vào lời hứa của nhà phát triển dự án.
Giá OP từ 4,85 USD vào tháng 3 năm 2024 đã giảm xuống khoảng 0,09 USD hiện nay, mức giảm hơn 98%.
Ở mức giá này, 546,9 triệu OP có giá trị khoảng 49,7 triệu USD, gần bằng một phần tư vốn hóa thị trường của OP. Đối với Quỹ, đây là một khoản đạn dược có thể lập tức đưa vào đấu thầu doanh nghiệp. Đối với những nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn nắm giữ OP, đây là tín hiệu cho thấy phần airdrop mà họ từng mong đợi đã chính thức bị hủy bỏ.
Nhìn lại, quản trị DAO đang hướng tới một điểm hội tụ mỉa mai: Nó phát minh ra bỏ phiếu on-chain để thay thế quyết định trong phòng họp kín của hội đồng quản trị, cuối cùng lại tái hiện tình thế khó xử kinh điển nhất trong quản trị hội đồng quản trị, ai sẽ giám sát người giám sát, và liệu đa số phiếu có thể hợp pháp tái định nghĩa quyền lợi của thiểu số hay không.
