Tác giả | Đinh Đang(@XiaMiPP)
Năm 2025, là năm thị trường tiền mã hóa đạt được bước đột phá thực chất về mặt thể chế, cũng là năm dần thoát khỏi sự phát triển manh mún và tiến gần hơn đến hệ thống tài chính chủ đạo. Về quy mô, tổng vốn hóa thị trường tài sản mã hóa toàn cầu đã đạt 3,2 nghìn tỷ USD, trong khi khối lượng giao dịch stablecoin vượt quá 50 nghìn tỷ USD, con số này vượt xa các gã khổng lồ thanh toán truyền thống như Visa và PayPal. Đằng sau những con số này là sự hỗ trợ của hai tiến triển lập pháp cốt lõi.
Đầu tiên, các dự luật liên quan đến stablecoin đã chính thức được thông qua. Các dự luật làm rõ chủ thể phát hành, yêu cầu dự trữ và cơ chế giám sát, cung cấp định vị pháp lý rõ ràng cho "đô la trên chuỗi". Điều này không chỉ làm giảm bất ổn chính sách trong hoạt động stablecoin mà còn trực tiếp kích thích sự sôi động của các hoạt động đầu tư và tài trợ trong các lĩnh vực liên quan đến stablecoin, thanh toán và quyết toán. Thứ hai, dự luật về cấu trúc thị trường tiền mã hóa cũng đang được tiến triển ổn định, đưa tài sản mã hóa vào khuôn khổ quy định được phân loại, tránh "đánh đồng", cung cấp một lộ trình tuân thủ có thể dự đoán được cho các dự án và nhà đầu tư.
Sự chồng chéo của hai tiến triển lập pháp này, ở một mức độ nào đó, cũng sẽ định hình lại cách thức đánh giá rủi ro và lợi nhuận của thị trường sơ cấp.
Tuy nhiên, trái ngược với sự cải thiện của môi trường thể chế, thị trường thứ cấp năm 2025 đã không phản hồi mạnh mẽ cùng lúc. Giá Bitcoin biến động mạnh, hiệu suất của altcoin (tiền điện tử thay thế) yếu. Trong bối cảnh này, thị trường sơ cấp không cuồng nhiệt toàn diện như trong chu kỳ bull market (thị trường tăng giá) trước đó, mà thể hiện một xu hướng hoạt động thận trọng, nhịp độ và sở thích gọi vốn đang thay đổi rõ rệt.
Nhìn lại chu kỳ 4 năm: Hai lần tách biệt giữa số lượng và số tiền gọi vốn
Nhìn lại xu hướng gọi vốn tiền mã hóa trong bốn năm qua, có thể thấy rõ sự tiến hóa trong mối quan hệ giữa thị trường sơ cấp và tình hình thị trường thứ cấp.
Đầu năm 2022 vẫn còn hưởng lợi từ hơi ấm còn sót lại của bull market, số lượng sự kiện gọi vốn và số tiền đồng thời ở mức cao; sau đó, khi Bitcoin bước vào chu kỳ giảm, hoạt động gọi vốn dần thu hẹp. Từ năm 2022 đến 2023, hoạt động đầu tư và gọi vốn liên kết chặt chẽ với xu hướng giá, và ở trong tình trạng trầm lắng chung dưới áp lực của bear market (thị trường giảm giá).
Năm 2024 trở thành một bước ngoặt quan trọng, và cũng là lần tách biệt đầu tiên giữa số tiền và số lượng gọi vốn.
Trong năm này, với sự khởi động lại của câu chuyện giảm một nửa Bitcoin, số lượng sự kiện gọi vốn phục hồi rõ rệt, nhưng số tiền gọi vốn luôn được kiềm chế. Quy mô gọi vốn theo quý dao động trong khoảng từ 1,8 đến 2,8 tỷ USD, thậm chí gần như không khác gì thời kỳ bear market. Lý do chính là, trong thời kỳ này, thị trường tiền mã hóa được dẫn dắt bởi Bitcoin và phân khúc Meme, điều này tạo nên sự tương phản rõ nét so với biểu hiện của chu kỳ trước. Trong chu kỳ trước, các dự án VC (đầu tư mạo hiểm) thường là trung tâm của các điểm nóng thị trường, nhưng năm 2024 các dự án VC biểu hiện yếu kém chung, khó có thể tác động thực chất đến thị trường, điều này ở một mức độ nào đó cũng kìm hãm sự xuất hiện của các khoản gọi vốn lớn.
Bước vào năm 2025, hiện tượng tách biệt lại xuất hiện, khác biệt là lần này hướng đi đã đảo ngược.
Số lượng gọi vốn giảm đáng kể, nhưng số tiền gọi vốn lại tăng trở lại. Quy mô gọi vốn theo quý phục hồi về khoảng 3,7 đến 5,1 tỷ USD. Điều này có nghĩa là, quy mô gọi vốn trung bình mỗi vòng tăng lên đáng kể, các nhà đầu tư đang chủ động giảm số lần đầu tư, thay vào đó tập trung đặt cược vào một số ít dự án được cho là có tính chắc chắn và không gian mở rộng.
12 phân khúc, 178,9 tỷ USD: Sự thay đổi cấu trúc của thị trường sơ cấp
Theo thống kê không đầy đủ của Odaily Planet Daily, tổng số tiền đầu tư và tài trợ trên thị trường sơ cấp năm 2025 đạt 178,9 tỷ USD, với tổng cộng 569 sự kiện gọi vốn. Để mô tả chính xác hơn sự thay đổi trong sở thích gọi vốn, chúng tôi chia tất cả các dự án đã công bố gọi vốn (thời gian Close thực tế thường sớm hơn thông báo) thành 12 phân khúc dựa trên các khía cạnh như loại hình kinh doanh, đối tượng phục vụ và mô hình kinh doanh, bao gồm: CeFi, cơ sở hạ tầng, RWA, AI, DeFi, SocialFi, thị trường dự đoán, PayFi, DePIN, BTCFi, L1 và GameFi.
Nhìn vào tình hình gọi vốn của các phân khúc chi tiết:
- CeFi và Cơ sở hạ tầng, đều đứng đầu về cả số tiền và số lượng gọi vốn, các khả năng nền tảng như giao dịch, lưu ký, thanh toán bù trừ, bảo mật, cross-chain vẫn là trọng điểm mà vốn tiếp tục đổ vào, sự đồng thuận của thị trường về "cơ sở hạ tầng đi trước" vẫn không lay chuyển.
- Các dự án DeFi vẫn duy trì mức độ hoạt động cao, thị trường vẫn có nhu cầu cao về sự đổi mới của các giao thức DeFi mới, đặc biệt thành công của Hyperliquid đã chứng minh trực tiếp cho thị trường thấy rằng sàn giao dịch phi tập trung cũng có thể tiếp nhận hiệu quả dòng tiền quy mô lớn, perp DEX trở thành điểm nóng gọi vốn mới.
- AI và RWA trở thành điểm tựa câu chuyện mới. Cái trước thuận theo chủ đề chính của chu kỳ công nghệ toàn cầu, cái sau trực tiếp kế thừa lợi ích thể chế từ việc tài sản tài chính truyền thống lên chuỗi. Hai con đường này đều có một đặc điểm chung: logic tăng trưởng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường nguyên sinh mã hóa, mà mở rộng sang hệ thống tài chính và công nghệ truyền thống rộng lớn hơn.
- Sự trỗi dậy thực sự bất ngờ, đến từ thị trường dự đoán. Mặc dù số lượng dự án trong phân khúc này không nổi bật so với các phân khúc khác, nhưng số tiền gọi vốn lại nhảy vọt lên vị trí phân khúc lớn thứ hai, chỉ sau cơ sở hạ tầng. Điều này có nghĩa là, vốn đang được đặt cược tập trung cao độ vào một số ít dự án hàng đầu.
- Ngược lại, các phân khúc nóng hổi ngày xưa như DePIN, GameFi mặc dù vẫn có nhiều dự án xuất hiện, nhưng sức hấp dẫn gọi vốn giảm mạnh, vốn đang chuyển hướng sang các lĩnh vực có tính chắc chắn và hiệu ứng quy mô hơn.
Nhìn chung, thị trường sơ cấp đang chuyển từ “gieo rộng” sang “làm ăn tinh tế”.
Polymarket: Sự thay đổi đồng thuận đằng sau vị trí quán quân gọi vốn năm 2025
Từ bảng xếp hạng Top 10 về số tiền gọi vốn năm 2025 có thể thấy, Polymarket và Kalshi, gần như tạo nên toàn bộ câu chuyện gọi vốn của năm 2025.
Trong đó, Polymarket đã hoàn thành tích lũy gần 2,5 tỷ USD qua nhiều vòng gọi vốn, các nhà đầu tư bao gồm các quỹ đầu tư mạo hiểm tiền mã hóa nổi tiếng như Polychain, Dragonfly, Coinbase; Kalshi thì bắt đầu dồn lực vào năm 2025, hoàn thành tích lũy khoảng 1,5 tỷ USD gọi vốn, nhận được sự hỗ trợ từ Paradigm, a16z và Coinbase. Khác với Polymarket, Kalshi nhấn mạnh hơn vào việc tuân thủ quy định liên bang. Nhưng giống nhau là, thị trường dự đoán đang được coi là một hình thái tài chính có nhu cầu thực tế, hiện đã trở thành phân khúc năng động và có đà tích cực nhất.
Ở phân khúc L1, sở thích của vốn cũng được tiếp tục. Trong bảng xếp hạng, ngoài blockchain lâu đời Ripple, các dự án khác như Tempo và Mond đều là các dự án thế hệ mới. Trong đó, Mond đã phát hành token, Tempo thì chưa phát hành token. Điều này phản ánh sự đầu tư liên tục của các nhà đầu tư vào cơ sở hạ tầng nền tảng, L1 hiệu suất cao vẫn được coi là nền tảng lâu dài cho việc mở rộng hệ sinh thái.
Lời kết
Nhìn chung, thị trường sơ cấp năm 2025 không hạ nhiệt, mà đang ở trong trạng thái chủ động thu hẹp và tái cấu trúc.
Vốn vẫn đang chảy, nhưng không còn đuổi theo số lượng, mà tập trung phân bổ xung quanh tính chắc chắn, khả năng tuân thủ và tiềm năng quy mô. Sự thay đổi này không nhất thiết có nghĩa là cơ hội giảm đi, mà ngược lại có thể báo hiệu rằng, thị trường tiền mã hóa đang bước vào một giai đoạn trưởng thành hơn, hướng tới sự hợp lý.
