Tiền ổn định định hình lại thị trường thanh khoản châu Phi như thế nào

Tiêu đề gốc: Africa Doesn't Have a Dollar Problem. It Has a Plumbing Problem

Biên dịch: April

Khi tiền ổn định bắt đầu thâm nhập vào giải quyết thanh toán xuyên biên giới tại châu Phi, ngành công nghiệp thường đặt ra ba câu hỏi:

• Liệu nó có làm trầm trọng thêm tình trạng chảy vốn và tác động đến đồng nội tệ cùng hệ thống quản lý?
• Nếu chỉ cần kết nối đối tác giao dịch và kênh thanh toán là có thể kinh doanh, thì ngưỡng cửa thực sự nằm ở đâu?
• Khi người tham gia tăng lên, chênh lệch giá (spread) tiếp tục thu hẹp, giá trị lâu dài cuối cùng sẽ lắng đọng ở tầng nào?

Điều tôi thấy lại là một việc khác: Tiền ổn định đang cung cấp cho châu Phi một cơ hội tái tổ chức thị trường thanh khoản.

01 Châu Phi không thiếu một số tiền đô la, mà là một hệ thống 'đường ống' thanh khoản

Tôi đã từng tổng kết vấn đề này là 'bài toán về đường ống' (plumbing problem).

Trong nhiều tình huống thương mại xuyên biên giới châu Phi, tiền không phải là hoàn toàn không có, mà là không thể đến được đúng đối tác giao dịch, vào đúng thời điểm và với mức giá có thể thực hiện.

Thu nhập từ thương mại có thể ở châu Âu hoặc Mỹ, nhưng việc thanh toán mua hàng lại phải hoàn thành ở Trung Quốc hoặc châu Á, trong khi nội địa vẫn cần giao nhận bằng tiền pháp định.

Vốn phân tán giữa các quốc gia, tài khoản, ngân hàng và đối tác giao dịch khác nhau, thiếu một trung tâm tài chính có thể để thanh khoản chảy vào, chảy ra, tập trung và tuần hoàn một cách hiệu quả.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là tổng lượng đô la, mà là liệu đô la có thể được huy động ở các điểm nút chính xác hay không.

Một người tham gia nắm giữ đô la hoặc tiền ổn định không có nghĩa là nhà nhập khẩu ở đầu bên kia có thể nhận được một báo giá có thể thực hiện; tồn tại một tỷ giá hối đoái trên thị trường cũng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể hoàn tất việc đổi ngoại tệ, thanh toán và giao nhận cuối cùng.

Tiền ổn định không tạo ra đô la. Nhưng lần đầu tiên, nó có khả năng thay đổi cách thức kết nối giữa các nhóm vốn phân tán này: giúp vốn dễ dàng chuyển dịch hơn giữa các tổ chức và múi giờ, rút ngắn khoảng cách thời gian giữa báo giá, khớp lệnh và giao nhận, đồng thời cũng giúp lượng thanh khoản vốn bị mắc kẹt trong các hành lang khác nhau bắt đầu hình thành mối liên hệ mới.

Và đây chính là nơi ba câu hỏi dưới đây thực sự bắt đầu.

02 Khi thanh khoản bắt đầu mở, nhà quản lý thực sự cần giải quyết điều gì?

Tiền ổn định chắc chắn sẽ làm giảm ma sát trong dòng chảy và chuyển dịch xuyên biên giới của đô la.

Do đó, chảy vốn, áp lực lên đồng nội tệ và sự ổn định thị trường là những vấn đề mà bất kỳ nhà quản lý nào cũng phải nghiêm túc đối mặt.

Nhưng điều tôi thấy ở châu Phi không phải là sự bài trừ tự nhiên của nhà quản lý đối với tiền ổn định. Ngược lại, nhiều chính phủ và nhà quản lý muốn thúc đẩy thương mại, vốn và hệ thống tài chính tiến lên đang tích cực tìm hiểu: Làm thế nào để đưa thanh khoản vốn bị chia cắt, kém hiệu quả và có độ minh bạch thấp vào một thị trường cởi mở hơn, có thể kết nối hơn.

Việc phụ thuộc lâu dài vào báo giá chính thức, hạn mức ngân hàng và con đường thanh toán manh mún không thể hỗ trợ thương mại và nền kinh tế khu vực mở cửa hơn nữa.

Cơ hội của tiền ổn định nằm ở chỗ giúp dòng vốn bị mắc kẹt trong các tài khoản, quốc gia và đối tác giao dịch khác nhau được điều chuyển, thanh toán và tái đầu tư vào thị trường nhanh hơn.

Điều này không có nghĩa là mở cửa không có chi phí. Đối với nhiều thị trường châu Phi, đây thường không phải là một lần tăng tốc trên hệ thống trưởng thành sẵn có, mà là một sự chuyển dịch cơ bản (fundamental transition) từ cấu trúc thanh khoản chia cắt, độ minh bạch thấp hướng tới việc phát hiện giá thị trường hóa hơn.

Các chuỗi ngân hàng, ngoại hối, thanh toán và thanh toán phi chính thức hiện có đều cần được điều chỉnh lại; nhu cầu, tỷ giá, vị thế ngân hàng và kỳ vọng thị trường cũng sẽ được định giá lại.

Vì vậy, có sự hao mòn không có nghĩa là quốc gia không muốn mở cửa. Chính vì thay đổi sẽ mang lại tác động rất lớn, nên việc mở cửa phải có thứ tự, tốc độ, kênh được quản lý và đệm thanh khoản.

Điều thực sự cần trả lời không phải là 'có nên khám phá tiền ổn định hay không', mà là: Những nhu cầu thanh toán và thanh khoản thương mại thực tế nào trước tiên cần được đáp ứng thanh khoản hiệu quả hơn? Những kênh nào phải nằm trong hệ thống được quản lý? Ai cung cấp thanh khoản đệm? Thị trường trong điều kiện nào mới chịu được việc phát hiện giá đầy đủ hơn?

Tiền ổn định không phải là điểm cuối của sự mở cửa;

Đó là cơ hội để châu Phi biến sự mở cửa thành cơ sở hạ tầng.

03 Kết nối thanh khoản, thực sự cần xây dựng năng lực gì

Nhìn từ bên ngoài, điều này giống như một mô hình kinh doanh có rào cản gia nhập thấp: tìm được tiền ổn định, tìm được kênh tiền pháp định địa phương, tìm được đối tác giao dịch, là có thể bắt đầu báo giá.

Nhưng điều tiền ổn định thực sự mở ra không phải là một cơ hội giao dịch một lần, mà là cơ hội xây dựng thị trường thanh khoản thế hệ tiếp theo.

Xây dựng thị trường, cần không phải là năng lực khớp lệnh một lần, mà là một bộ năng lực cơ bản có thể duy trì giao dịch bền vững, trên quy mô lớn và được các bên chấp nhận.

Thứ nhất, là năng lực thanh toán (settlement). Nó bao gồm cả khả năng thanh khoản và thanh toán đô la mang tính toàn cầu — đối tác giao dịch quốc tế, mạng lưới ngân hàng, SWIFT, tiền ổn định, mạng lưới giám sát và thanh toán bù trừ; cũng bao gồm khả năng thu chi tiền pháp định và giao nhận cuối cùng tại địa phương. Điều thực sự khó không phải là gửi tiền từ một phía, mà là làm sao để vốn có thể hoàn tất việc giao nhận có thể thực hiện được ở cả hai đầu toàn cầu và địa phương.

Thứ hai, là năng lực tuân thủ và quản lý. Sự tin tưởng ở đây không phải là cảm giác thương hiệu trừu tượng. Nó thể hiện ở việc xác định danh tính khách hàng, nguồn tiền, hồ sơ giao dịch, kiểm tra chế tài, xử lý bất thường, năng lực kiểm toán và liên lạc quản lý liên tục. Chỉ khi ngân hàng, nhà quản lý và đối tác giao dịch toàn cầu đều có thể nhìn thấy và quản lý rủi ro, thì thanh khoản mới có thể từ mạng lưới song phương manh mún bước vào hệ thống tài chính chính thức.

Thứ ba, là năng lực vận hành giao dịch ngoại hối có tính tổ chức. Đây không phải là hoạt động hậu cần thông thường, mà là báo giá, vị thế, xác nhận giao dịch, điều chuyển vốn, thời gian biểu thanh toán, xử lý giao dịch thất bại và kiểm soát rủi ro. Giữa việc hoàn thành một giao dịch và vận hành ổn định một thị trường thanh khoản xuyên biên giới cấp tổ chức, là cả một bộ năng lực FX cấp tổ chức.

Ngưỡng cửa thực sự của thị trường này không phải là có thể kết nối một khoản thanh khoản hay không, mà là có thể tổ chức năng lực thanh toán toàn cầu, giao nhận địa phương, tuân thủ quản lý và vận hành FX cấp tổ chức thành năng lực thị trường bền vững hay không.

04 Khi thanh khoản hiệu quả hơn, giá trị sẽ đi về đâu?