Tác giả: Cốc Vũ, ChainCatcher
Ngày 23 tháng 6, hệ sinh thái Ethereum vốn chịu nhiều nghi ngờ từ lâu đã đón nhận hai tin tức nặng ký.
Đầu tiên là việc nhiều nhà nghiên cứu cũ của Ethereum Foundation thành lập tổ chức phi lợi nhuận độc lập Ethlabs, và nhận được nguồn tài trợ chính từ các tổ chức nắm giữ ETH lớn như Bitmine, SharpLink. Theo giới thiệu, công việc ban đầu của Ethlabs sẽ xoay quanh các nhu cầu then chốt để tổ chức quy mô lớn có thể lên chuỗi, bao gồm tốc độ thanh toán nhanh hơn, phát hành tài sản gốc, giao dịch chuỗi chéo dựa trên cơ sở hạ tầng mạnh, mở rộng dung lượng mạng chính, cũng như nghiên cứu nền tảng hỗ trợ thuộc tính tiền tệ của ETH.
Ngay sau đó, Ethereum Foundation tuyên bố đã kết thúc quá trình tái cấu trúc kéo dài nhiều tháng, cắt giảm tổng cộng 54 người, chiếm khoảng 20% số nhân sự trước đó. Điều chỉnh này tiếp nối chiến lược chuyển đổi “tinh gọn Ethereum” và định vị lại Ethereum Foundation trở thành một đơn vị quản trị và bảo trì giao thức nhẹ nhàng hơn, thay vì là lực lượng xây dựng cốt lõi chính.
Một bước tiến, một bước lùi, Ethereum đang truyền đi một tín hiệu rõ ràng: Foundation chủ động nhường chỗ, các tổ chức sinh thái đảm nhận nhiều chức năng thực thi hơn, Ethereum không còn cố gắng để một tổ chức phi lợi nhuận tập trung bao gồm tất cả lộ trình, xây dựng, quảng bá và áp dụng.
Đối với Ethereum, đây có thể là sự sửa chữa quản trị quan trọng nhất trong hơn một thập kỷ qua.
Trong một năm qua, những lời chỉ trích từ bên ngoài đối với Ethereum không còn chỉ giới hạn ở biểu hiện giá ETH, mà chỉ thẳng vào hiệu quả tổ chức, diễn đạt chiến lược và khả năng huy động sinh thái của nó. Ethereum đã có lúc tỏ ra quá “đúng đắn”, quá chậm chạp và quá phụ thuộc vào sự hậu thuẫn ngầm từ Foundation và Vitalik.
Và hai thay đổi ngày hôm nay, chính là để đáp lại những lời chỉ trích đó: Ethereum không phải không có phương hướng, mà đang thử nghiệm thay đổi cách thức tạo ra phương hướng.
I. Ethlabs Nhận Sự Hậu Thuẫn Của Sinh Thái, Nhưng Vắng Bóng Vitalik
Sự thành lập của Ethlabs trước hết có nghĩa là trong hệ sinh thái Ethereum đang xuất hiện một tổ chức mới gần hơn với “tầng thực thi công nghiệp hóa”.
Khác với các viện nghiên cứu truyền thống, mục tiêu của Ethlabs không chỉ đơn thuần là đề xuất hướng mật mã học mới hay lộ trình dài hạn, mà rõ ràng hơn là hướng đến các vấn đề thực tế như tổ chức lên chuỗi, phát hành tài sản tài chính, giao dịch chuỗi chéo, dung lượng mạng chính và thuộc tính tiền tệ của ETH. Đằng sau những vấn đề này là nỗi lo lắng cốt lõi nhất của Ethereum trong vài năm qua: nó vẫn là mạng lưới hợp đồng thông minh quan trọng nhất, nhưng ở khía cạnh áp dụng thực tế của tổ chức, quy mô hóa tài chính trên chuỗi và trải nghiệm người dùng, lợi thế không vững chắc như thị trường tưởng tượng.
Ethereum không thiếu nghiên cứu, cũng không thiếu tư tưởng. Nó thiếu tầng trung gian chuyển hóa nghiên cứu thành sự áp dụng thị trường. Đây chính là ý nghĩa của sự xuất hiện của Ethlabs.
Trong danh sách người ủng hộ trên trang web chính thức của Ethlabs, có thể thấy nhiều nhân vật có ảnh hưởng lớn trong hệ sinh thái Ethereum, bao gồm một số nhân vật quan trọng của Ethereum Foundation, các nhà đầu tư từ các quỹ VC như Dragonfly, Electric Capital, và các cộng tác viên sinh thái từ Base, Flashbots, Uniswap. Tuy nhiên, đáng chú ý là Vitalik không xuất hiện trong danh sách người ủng hộ này.
Điều này không nhất thiết có nghĩa là Vitalik và Ethlabs có bất đồng. Ngược lại, cách hiểu hợp lý hơn là ông đang cố ý tránh tạo ra sự hậu thuẫn cá nhân quá mạnh và sự can thiệp lộ trình đối với tổ chức mới này.
Trong nhiều năm qua, Vitalik có ý nghĩa tượng trưng cực kỳ mạnh mẽ đối với hệ sinh thái Ethereum. Ông đã đề xuất nhiều hướng đi như Soulbound Token, DeSoc, quyền riêng tư, tài khoản trừu tượng, tài trợ hàng hóa công cộng…, nhiều tư tưởng trong số đó có tính tiên phong, nhưng không nhiều thực sự hình thành sự áp dụng quy mô lớn của thị trường.
Vấn đề không phải là những hướng đi này không có giá trị, mà là khi mỗi phát biểu của Vitalik đều bị thị trường coi là “tường thuật giai đoạn tiếp theo của Ethereum”, toàn bộ hệ sinh thái ngược lại dễ rơi vào một sự phụ thuộc ngầm, do đó đầu tư sai lầm quá nhiều thời gian và chi phí vốn.
Từ đầu năm đến nay, Vitalik chỉ đăng 2 bài viết trên blog chính thức của mình, trong khi những năm trước mỗi năm ít nhất sẽ đăng 15 bài. Sự thay đổi này tự nó đã rất đáng để suy ngẫm. Nó không đại diện cho việc ảnh hưởng của Vitalik với Ethereum giảm sút, mà giống như một sự kiềm chế chủ động: để Ethereum từ “tường thuật công cộng dựa trên người sáng lập” dần chuyển sang “mạng lưới công nghệ do nhiều tổ chức, nhiều nhóm, nhiều bên liên quan cùng thúc đẩy”.
Nếu Ethlabs muốn đảm nhận chức năng thể chế hóa, tài chính hóa và thực thi mạnh mẽ hơn, nó không thể chỉ là sự kéo dài ý chí của Vitalik. Nó phải chứng minh rằng mình có thể giành được sự tin tưởng của hệ sinh thái mà không cần sự hậu thuẫn trực tiếp của người sáng lập, và thông qua kết quả thực tế để đáp lại thị trường.
II. Cấu Trúc Mới Và Định Vị Mới Của Ethereum Foundation
Khi Ethlabs tiến một bước, Ethereum Foundation đang lùi một bước.
Trong thời gian dài trước đây, mặc dù Ethereum Foundation về danh nghĩa chỉ là tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ hệ sinh thái Ethereum, nhưng thực tế đã lâu đóng nhiều vai trò kép là người điều phối chiến lược, nhà tài trợ nghiên cứu, người xác định lộ trình giao thức và trung tâm văn hóa. Nó vừa không muốn trở thành trụ sở chính theo nghĩa truyền thống, vừa đảm nhận chức năng tương tự như trụ sở chính trong nhiều vấn đề then chốt.
Cấu trúc này từng giúp Ethereum duy trì tính trung lập và phi tập trung, nhưng cũng mang lại tác dụng phụ: quyết định chậm, diễn đạt mơ hồ, ranh giới trách nhiệm không rõ ràng, bên ngoài vừa hy vọng Foundation đưa ra chiến lược rõ ràng hơn, vừa chỉ trích nó có tiếng nói quá mạnh.
Đồng thời, nội bộ Ethereum Foundation cũng từng bị phanh phui là tồn tại bất đồng. Theo báo cáo trước đó của The Guardian, nội bộ Ethereum Foundation từng có bất đồng rõ ràng xung quanh hướng chiến lược, điều chỉnh lãnh đạo và sự áp dụng của tổ chức; trong cộng đồng cũng tồn tại sức căng giữa “phe mật mã tặc” và “phe thực tế thương mại”; vào tháng 3 năm 2025, việc Foundation bổ nhiệm Hsiao-Wei Wang và Tomasz Stańczak làm đồng Giám đốc điều hành cũng được coi là sự sắp xếp thỏa hiệp giữa hai nền văn hóa.
Nhưng rõ ràng, sau khi hai vị Giám đốc điều hành lần lượt rời đi, lần điều chỉnh cấu trúc đội ngũ này của Ethereum Foundation vào năm 2025 đã tuyên bố thất bại, các nhân vật cốt cán như Josh Stark, Trenton Van Epps, Dankrad Feist lần lượt rời đi, cộng với giá đồng coin tiếp tục ảm đạm, tiếng nghi ngờ ngày càng lớn, Ethereum Foundation buộc phải tái cấu trúc một lần nữa.
Sau lần tái cấu trúc này, Ethereum Foundation sẽ chia tổ chức thành nhiều cụm như tầng giao thức, tầng truy cập, tầng người dùng, tầng cộng đồng và tầng tổ chức, và cắt giảm 54 người, chiếm khoảng 20% số nhân sự trước đó. Đây không phải là một sự giảm chi phí tăng hiệu quả đơn giản, mà là một sự thu hẹp ranh giới: Foundation đang tự định vị lại thành người quản trị và bảo trì giao thức nhẹ nhàng hơn, chứ không phải là lực lượng xây dựng chính của tất cả các hướng trong hệ sinh thái.
Thực tế, ngoài Ethlabs, hệ sinh thái Ethereum trong một năm qua đã xuất hiện nhiều tổ chức phi lợi nhuận như Ethereum Applications Guild, The Ethereum Economic Zone, Argot Collective. Chúng lần lượt đóng góp cho hệ sinh thái Ethereum từ các góc độ khác nhau như thúc đẩy ứng dụng, hợp tác Rollup, duy trì Solidity.
“Đặc quyền quản lý Ethereum không nên bị độc quyền, mà nên được chia sẻ thận trọng với những người cam kết xây dựng cơ sở hạ tầng tự chủ, cho dù họ là bạn cũ hay người mới đến.” Ethereum Foundation đã thể hiện rõ thái độ của mình trong bài đăng mới nhất.
III. Biến “Đúng” Thành “Hiệu Quả”
Trước đây, lợi thế của Ethereum đến từ cộng đồng nhà phát triển, thanh khoản DeFi, hệ sinh thái L2 và tính bảo mật giao thức. Nhưng hai năm qua, những lợi thế này không chuyển hóa đầy đủ thành biểu hiện thị trường của ETH. Sự chỉ trích của cộng đồng đối với EF, về bản chất là một loại “lo lắng kiểu cổ đông”.
Chủ tịch Enterprise Ethereum Alliance, Paul Brody từng bình luận rằng, cộng đồng Ethereum ở một mức độ nào đó hành xử như cổ đông phổ thông, “họ muốn lợi tức đầu tư”. Câu nói này tuy chói tai nhưng rất thực tế.
Một tháng trước, đồng sáng lập Bankless Ryan Sean Adams đã đăng tweet nói rằng, “Tương lai của Ethereum không thể tiếp tục phụ thuộc vào Ethereum Foundation (EF). EF dĩ nhiên quan trọng, nhưng Ethereum cần các tổ chức mới tham gia và lấp đầy khoảng trống. Chúng ta cần một tổ chức thực sự hy vọng tài sản Ethereum (ETH) chiến thắng - tăng trưởng về số lượng - và phải dám lên tiếng, thực thi thực tế. EF không phải như vậy, và sẽ không bao giờ là.”
Giờ đây, Ethlabs được sinh ra đúng lúc, mang theo kỳ vọng của các tổ chức nắm giữ ETH chính Bitmine, SharpLink và cộng đồng nắm giữ coin rộng lớn. Hai công ty này tổng cộng nắm giữ hơn 6 triệu ETH, yêu cầu của họ đối với Ethereum rõ ràng không chỉ là liệu lộ trình công nghệ có thể tiếp tục tiến lên hay không, mà còn là ETH có thể mang lại lợi nhuận khả quan cho cổ đông của công ty đó hay không.
Điều này vốn dĩ khác với định vị của Ethereum Foundation. EF phải duy trì tính trung lập đáng tin cậy, không thể phục vụ trực tiếp giá ETH như một công ty niêm yết, cũng không thể đơn giản hóa quản trị giao thức thành việc tối đa hóa lợi ích của người nắm giữ coin. Nhưng các tổ chức mới như Ethlabs có thể đảm nhận chức năng thị trường hóa rõ ràng hơn.
Nói cách khác, EF chịu trách nhiệm giữ cho Ethereum luôn “đúng”, còn Ethlabs cần chứng minh Ethereum vẫn “hiệu quả”.
Trước đây Ethereum có thể dùng “chủ nghĩa dài hạn” để đáp lại sự nghi ngờ của thị trường, nhưng khi Hyperliquid cướp mất tường thuật phái sinh, Solana cướp mất tường thuật meme, Bitcoin cướp mất tường thuật tài sản, Ethereum phải chứng minh mình không chỉ là nền tảng hợp đồng thông minh an toàn nhất, mà còn là mạng lưới có khả năng nhất để đón nhận sự mở rộng tài chính trên chuỗi tiếp theo.
Dĩ nhiên, sự chuyển hướng này không phải không có rủi ro. Ethlabs nhận được sự ủng hộ của các tổ chức nắm giữ ETH lớn và lực lượng thể chế hóa, có thể dấy lên lo ngại mới “liệu Ethereum có đi từ tập trung Foundation sang tập trung đại gia hay không”. Việc áp dụng tổ chức cũng có thể tạo ra sức căng với tinh thần mật mã tặc vốn có của Ethereum.
Nhưng đối với Ethereum ngày nay, rủi ro lớn hơn không phải là chuyển hướng quá nhanh, mà là tiếp tục mắc kẹt giữa việc công nghệ đúng đắn và tổ chức chậm chạp.
Cuối cùng, thị trường sẽ không chỉ thưởng cho ý tưởng, cũng không chỉ thưởng cho tư thế phi tập trung. Nó sẽ thưởng cho những mạng lưới vừa có thể duy trì tính trung lập đáng tin cậy, vừa có thể liên tục thu hút vốn, ứng dụng, nhà phát triển và tổ chức gia nhập.
Sự thành lập của Ethlabs và tái cấu trúc Foundation chính là bước đi then chốt của Ethereum theo hướng này.
